Iedereen voelt zich wel eens eenzaam. Toch praten we daar liever niet over. Eenzaamheid is een taboe. Terwijl eenzaamheid een groeiend probleem is. 

In een samenleving waarin louter competenties en uitgebreide sociale netwerken tellen, ben je al snel een loser als je niet aan de heersende standaard voldoet. Geen volle agenda of maar een handjevol Hyvesvrienden? Dan zal er wel iets niet deugen. Toch voelt maar liefst één op de tien Nederlanders zich eenzaam. En dat aantal zal alleen maar toenemen. Dat is één van de conclusies die Ine Voorham, directeur van het Leger des Heils Nederland, dinsdag trok tijdens een congres over eenzaamheid in Lunteren.

Isolement 

Sociale uitsluiting betekent ruwweg: jij hoort er niet bij. Mensen raken in een isolement wanneer ze bijvoorbeeld geen geld hebben voor een vereniging of club. Ook degene die een opleiding niet heeft afgerond of met geestelijke problemen kampt, staat buitenspel. Geen vrienden hebben is al helemaal taboe. Eenzaamheid is al een verdrietige zaak, maar wordt schrijnend als het kinderen treft, vindt Voorham. Is er geen geld voor de voetbalclub of gymnastiekvereniging, dan staat het kind letterlijk buitenspel. Door pesten wordt het probleem nog groter, waardoor kinderen soms niet eens meer wíllen meedoen.

Daarom ziet Voorham, naast de rol van de hulpverlening, ook een taak voor het onderwijs weggelegd in de oplossing van het probleem. Tolerantie, acceptatie en het wegnemen van vooroordelen over kinderen die thuis minder te besteden hebben bijvoorbeeld, zijn zeer belangrijk en moeten bespreekbaar zijn, thuis en in de klas.  "De morele afkeuring van eenzamen is betreurend sterk, " zegt Voorham. Ook de politiek kan een rol spelen. "Eigen verantwoordelijkheid nemen, daar is niets mis mee, maar er is een absolute grens."  

Onverbondenheid 

Gerrit Glas, psychiater en bijzonder hoogleraar reformatische wijsbegeerte ziet het ook somber in. Opmerkelijk genoeg, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek naar eenzaamheid, dat de grootste groep onderzochte eenzamen juist veel contacten onderhoudt. Volgens Glas komt dit door wat hij betitelt als onverbondenheid. Glas doelt daarmee op een fundamentele vorm van contactverlies en onthechting. "Je wordt vreemden van elkaar, maar soms ook een vreemde voor jezelf. Dat uit zich vervolgens in leegte, verveling, onrust, agressie en gevoel van vervreemding."

Verlichting

De belangrijkste oorzaak van onverbondenheid is volgens Glas de hedendaagse projectie op ‘het zelf', een voortvloeisel uit de Verlichting. "Dan moet alles, maar dan ook alles uit jezelf gehaald worden. Je ontplooiing, je waardering, het goede. Zodra je de erkenning en waardering van een ander niet meer accepteert, en je álles uit jezelf moet halen, kom je in een cirkel terecht. Dan draai je door. Dan zet je God buitenspel, je vrienden, je partner, maar vooral jezelf. Een gevoel van leegte is het gevolg.

Waardering van de ander voor de keuzes die jij maakt, daar kunnen we volgens Glas dus niet zonder. En daar moeten we ook helemaal niet zonder wíllen. Want dan ligt eenzaamheid en een existentiële leegte onherroepelijk op de loer. Ook al heb je dan nog zoveel contacten, of ook al staat er een hele kerkgemeenschap om je heen, je blijft je alleen voelen.