De nieuwe president van de Verenigde Staten, Barack Obama, heeft een reeks maatregelen aangekondigd als antwoord op de klimaatverandering. Hij wil onder meer het gebruik en de productie van biobrandstoffen uitbreiden. Biobrandstoffen kunnen bepaalde fossiele brandstoffen vervangen, maar de belangrijkste strategie om de effecten van de klimaatverandering te verzachten, is het verminderen van het brandstofverbruik en energiebesparing. Biobrandstoffen kunnen geen groot deel van de oplossing zijn - en ze kunnen een negatieve invloed op het klimaat en de wereldeconomie hebben.

Eenvoudig gezegd, elke organische substantie die in brandstof wordt omgezet, is biobrandstof. De ‘eerste generatie’ biobrandstoffen heeft in heel veel landen al ingang gevonden. Tot deze brandstoffen behoren ethanol uit voedselgewassen zoals maïs, suikerriet en sorghum en biodiesel uit oliebevattende gewassen zoals sojabonen, oliepalmen of raapzaad. Ook werden tungoliebomen geplant voor de productie van biobrandstoffen. Naar de ‘tweede generatie’ biobrandstoftechnologie wordt onderzoek gedaan. Hierbij wordt geprobeerd houtcellulose rechtstreeks om te zetten in brandstof, maar het proces daarvoor is nog niet geavanceerd genoeg.

Te duur

In 2007 werd 53 miljard liter ethanol en 10 miljard liter biodiesel geproduceerd. Het verbouwen van de gewassen is echter duur en de brandstof levert nauwelijks winst op of is niet in staat te concurreren met olie. In juli 2008, toen de olieprijzen naar recordhoogte stegen, kostte een liter ongelode benzine 1,08 dollar in de VS. Het produceren van een liter maïsethanol kostte op dat moment bijna 1 dollar. Door de huidige daling van de olieprijzen, kost een liter benzine in de VS nog maar zo’n 0,44 cent. Dat betekent dat de concurrentiepositie van biobrandstoffen nog slechter is geworden. Omdat de productiekosten van biobrandstoffen zo hoog zijn, zijn overheden gedwongen subsidies te verstrekken. Alleen de ethanol uit suikerriet, geproduceerd in Brazilië, is momenteel winstgevend.

De grootste zorg is de impact van biobrandstoffen op de wereldwijde voedselzekerheid en de landbouw. Veel landbouwgrond die eerder gebruikt werd voor voedselproductie, wordt nu gebruikt voor biobrandstofgewassen. De prijs van die voedselproducten stijgt daardoor. Biobrandstofexpansie is niet de enige factor die invloed heeft op de recente prijsstijgingen, maar het is wel een belangrijke. Veel ontwikkelingslanden zijn niet in staat voldoende voedsel te kopen en honger is een serieuze dreiging. Sommige mensen noemen het gebruik van voedselgewassen voor biobrandstofproductie, terwijl mensen honger lijden, “een misdaad tegen de menselijkheid”.

CO2-neutraal

In theorie zijn biobrandstoffen CO2-neutraal: bij het verbranden van de gewassen komt dezelfde hoeveelheid CO2 vrij die de planten eerder uit de atmosfeer opnamen via fotosynthese. Maar in de praktijk ligt het niet zo eenvoudig. Voor het verbouwen van de gewassen, de productie van de biobrandstof en het transport, is namelijk ook energie nodig. Uit een rapport van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) uit 2008, blijkt dat de productie van suikerrietethanol in Brazilië de emissie reduceerde met 80 procent, vergeleken met fossiele brandstoffen. Bij de productie van maïsethanol in de VS was die reductie minder dan 30 procent. Het milieueffect van de techniek die bij de eerste generatie biobrandstoffen hoort, is overschat.

Het is ook onjuist om aan te nemen dat bij het verbouwen van biobrandstofgewassen geen broeikasgassen vrijkomen. Tropische bossen - die veel CO2 absorberen - worden gekapt om plaats te maken voor biobrandstofgewassen. De aanleg van velden voor sojabonen en suikerriet zorgt voor ontbossing in het regenwoud van de Amazone. Regenwouden in Indonesië worden gekapt om plaats te maken voor oliepalmplantages. In een publicatie in het tijdschrift Nature, werd vorig jaar beschreven hoe een ‘koolstofschuld’ wordt gecreëerd. De hoeveelheid koolstofdioxide die in de atmosfeer komt als gevolg van de vernieling van de bossen, is vaak hoger dan de hoeveelheid die door gebruik van biobrandstof ter vervanging van fossiele brandstof, uit de atmosfeer wordt gehouden. Natuurbeschermers maken zich ook zorgen over de gevolgen van de ontbossing voor de rijke biodiversiteit in de Amazone en de Zuidoost-Aziatische regenwouden.

Het verbouwen van voedselgewassen voor biobrandstof resulteert in erosie en watervervuiling. Bodemdegradatie, veroorzaakt door grootschalig gebruik van meststoffen is ook een belangrijke kwestie, en het lachgas dat vrijkomt door (kunst)mestgebruik, is een broeikasgas dat vele malen krachtiger is dan koolstofdioxide.

Zonne- en windenergie

De eerste generatie biobrandstoftechnologie heeft niet de milieuvoordelen gebracht waar de voorstanders op hadden gehoopt. Integendeel, de technologie heeft nieuwe milieurisico’s met zich meegebracht. De Europese Unie heeft recent wijzigingen aangebracht in het biobrandstofbeleid. De leden van het Europees Parlement stemden voor een bijstelling van het biobrandstofdoel, van 10 procent van alle transportbrandstoffen naar 6 procent, en de introductie van een certificeringsysteem voor duurzame biobrandstofproductie.

De nieuwe Amerikaanse president wil de ontwikkeling van biobrandstoffen serieus nemen: Obama hoopt gebruik te kunnen gaan maken de kracht van de tweede generatie biobrandstoftechnologie. Maar het is nog niet duidelijk of deze technologie winstgevend zal worden en we kunnen niet vertrouwen op  biobrandstoffen, als het gaat om de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Om dat te bereiken, is het van essentieel belang om zuiniger met energie om te gaan en meer gebruik te maken van milieuvriendelijke energiebronnen, zoals zonne- en windenergie.