|
 In de film The Day the Earth Stood Still speelt Keanu Reeves de rol van buitenaardse bezoeker die aardbewoners waarschuwt voor een ecologische ramp. Hij heeft het gevoel dat hij de mensheid moet vernietigen om de aarde te redden.
De film trekt veel jongeren die, met popcorn en een drankje, genieten van de special effects. Kan deze Hollywoodfilm kijkers er ook toe aanzetten na te denken over de onderwerpen die ze tegelijkertijd als amusement ervaren? Het is nog te vroeg om iets te zeggen over de invloed van de film, maar het is duidelijk dat de originele productie van The Day the Earth Stood Still uit 1951, op in ieder geval één belangrijke fan indruk maakte. Ronald Reagan was diep geraakt door de boodschap die de film uitdroeg over oorlog en vrede. Later, als president, verwees hij er soms naar als hij sprak over de gevaren van een kernoorlog tussen de supermachten.
Beschaving zonder oorlog
 In de film uit 1951 landt een buitenaards wezen, Klaatu (Michael Rennie) voor een speciale missie in Washington D.C. Hij wil vrede en goodwill stimuleren en daarom praten met vertegenwoordigers van alle landen op aarde. Een bange soldaat schiet op hem, maar Klaatu herstelt in het Walter Reed Medical Center. Hij weet te ontsnappen en ontmoet een mooie oorlogsweduwe en haar jonge zoon. Uiteindelijk vindt Klaatu een geniale wetenschapper, type Einstein, die bereid is Klaatu’s boodschap over te brengen aan andere belangrijke wetenschappers in de wereld.
De buitenaardse bezoeker vertelt dat hij uit een zeer geavanceerde beschaving komt, die in staat is gebleken gewelddadige neigingen onder controle te krijgen. Krachtige robots zoals Gort, die hem vergezelt, zijn ontworpen om samenlevingen te vernietigen die hun toevlucht nemen tot oorlog. Omdat aardbewoners de geheimen van het atoom ontdekt hebben en nu in staat zijn nucleaire wapens te bouwen en straling te verspreiden, vormen ze een serieuze bedreiging voor de vrede in het universum. Aardbewoners zouden binnenkort wellicht in staat zijn ruimtereizen te maken en hun nationale onrust en dodelijk wapens kunnen meenemen de melkweg in. Klaatu’s samenleving kent geen oorlogen en dodelijke wapens. Sticht vrede, zo dringt Klaatu aan, anders worden jullie vernietigd. “We wachten op uw besluit”.
Verenigde Naties
Ronald Reagan, een liefhebber van films en in het bijzonder sciencefictionfilms, was enthousiast over het idee dat een dreiging van buiten leiders van alle landen ertoe zou kunnen bewegen hun verschillen overboord te zetten en te werken aan een gezamenlijk doel: vrede en veiligheid. Reagan was bekend met het idee van wereldwijde samenwerking; vlak na de Tweede Wereldoorlog was hij lid van de United World Federalists, een vredesorganisatie. Hij voelde zich in die tijd, zo zegt hij zelf, een “liberaal”. Julian Blaustein, producer van de The Day the Earth Stood Still uit 1951, had soortgelijke interesses. Blaustein verklaarde tegenover journalisten dat zijn film bedoeld was als steun voor een “sterke Verenigde Naties”.
Tijdens zijn tweede termijn in het Witte Huis, toen Reagan liet merken te willen onderhandelen met de Russen, verwees hij in diplomatieke gesprekken naar de boodschap uit Blausteins film. Bij de eerste ontmoeting met Sovjet-president Michael Gorbatsjov in Genève in 1985, zei Reagan erop te vertrouwen dat beide landen in staat zouden zijn samen te werken, als ze bedreigd zouden worden door buitenaardse wezens. Na de ontmoeting reisde Reagan terug naar de VS, waar hij een soortgelijk verhaal hield voor leerlingen van een middelbare school in Maryland.
Ronald Reagan en Michael Gorbatsjov in 1985
Kleine groene mannetjes
Biograaf Lou Cannon wijst erop dat Reagan in een speech voor de Verenigde Naties in 1987 ook refereerde aan het thema van de film. De president was zich ervan bewust dat sommige van zijn adviseurs dat afkeurden. Maar hij zag de verwijzingen als een eenvoudige en aansprekende manier om hoop uit te drukken op begrip tussen supermachten. Reagan paste het voorbeeld uit de film ook toe op problemen in het echte leven. “Ik vraag u, is er niet al een vreemde macht onder ons? Wat kan er vreemder zijn aan het universele streven van de mensheid dan oorlog en de dreiging van oorlog?”
Diverse mensen in Reagans team voelden zich ongemakkelijk bij de vele verwijzingen van de president naar The Day the Earth Stood Still. De Nationale Veiligheidsadviseur, Colin Powell, zou naar verluidt geregeld met kromme tenen hebben gezeten, terwijl hij de opmerkingen over de film moest aanhoren. Hij betitelde Reagans interesse als “een obsessie met kleine groene mannetjes”. Minister van Buitenlandse Zaken George Schultz vond de verwijzingen naar de Hollywoodfilm naïef. Toen Reagans liefde voor sf-films in de jaren tachtig aan het licht kwam, zette een columnist van de Washington Post een sarcastische kop boven zijn stuk: “Jumping Jupiter! Reagan and the Space-Invader Hypothesis.”
Fantasie en realiteit
Journalisten en historici zetten geregeld vraagtekens bij Reagans pogingen om politieke boodschappen uit films te halen; de president haalde volgens hen fantasie en realiteit door elkaar. Ze wezen erop dat Reagan soms scènes uit films vertelde alsof het om gebeurtenissen in het echte leven zou gaan. Dat zou ook het geval geweest zijn bij een toespraak die hij hield bij de uitreiking van de Medal of Honor, een hoge militaire onderscheiding. Hij vertelde de aanwezigen over een piloot van een B-17 bommenwerper die er tijdens de Tweede Wereldoorlog voor koos om neer te storten met zijn bemanning, in plaats van de schietstoel te gebruiken. Een idee dat hij duidelijk uit een Hollywoodproductie had, A Wing and a Prayer, of uit een artikel uit Reader’s Digest.
Filmposter The Day the Earth Stood Still (2008)
De president was diepgeraakt door oorlogsfilms. Beelden uit die films bleven sterk aanwezig in zijn geheugen. Nadat Reagan de tv-film The Day After uit 1983 had gezien, schreef hij in zijn dagboek dat de productie “erg effectief was” en hem “flink gedeprimeerd” achterliet. The Day After gaat over een nucleaire aanval op de stad Lawrence in Kansas. In de film zijn beelden te zien van Amerikanen die lijden onder de gevolgen van nucleaire straling. Toen de film uitkwam, was Reagan bang dat de populariteit ervan de tegenstanders van kernwapens in de kaart zou spelen. Maar op termijn lijkt de film een bijdrage te hebben geleverd aan zijn overtuiging dat de gevaarlijke koers van de koude oorlog bijgestuurd moest worden.
Tijdens zijn tweede termijn trok Reagan zich minder aan van het advies van de haviken en werd hij ontvankelijker voor adviseurs die pleitten voor wapenovereenkomsten met de Sovjet Unie. The Day After is een van de vele factoren die bijdroegen aan Reagans evolutie van een koude oorlogsstrijder tot onderhandelaar.
Good guys
Historicus John Patrick Diggins wijst erop dat Reagan ook films in gedachten had toen hij zich bezon op de gevaren van Mutual Assured Destruction (MAD, het idee dat landen elkaar volledig kunnen vernietigen en waardoor supermachten waarschijnlijk een gespannen vrede zullen bewaren). In Reagans ogen zaten de Amerikanen en Russen in een nucleaire impasse die deed denken aan twee scherpschutters uit oude westernfilms. In die Hollywoodfilms verslaat de good guy meestal de schurk, door razendsnel zijn pistool te trekken en te schieten. Maar bij een nucleaire oorlog zou er geen winnaar zijn en een groot deel van de wereld zou in puin achterblijven.
Ronald Reagan in 'Cowboy From Brooklyn' (1938)
Soms waren de verwijzingen van de president naar films oppervlakkig of sloegen ze de plank mis. Maar op andere momenten waren ze toepasselijk en intelligent. Die betere momenten van Reagan kenmerkten zich door een beschouwing van populaire cultuur die sommige van zijn critici niet op waarde konden schatten. Zij hadden een voorkeur voor ideeën die op papier stonden; voorbeelden uit Hollywoodfilms waren verdacht. Reagan, die een groot deel van zijn leven doorbracht in Hollywood, geloofde dat films meer in hun mars hadden dan zorgen voor vermaak. Hij zag ze als belangrijke referentiepunten voor reflectie op het leven en sociale en politieke vraagstukken. In onze tijd herkennen veel Amerikanen zich in Reagans benadering van film.
_________________________________________________________________________________
*Robert Brent Toplin is hoogleraar Geschiedenis aan de Universiteit van North Carolina in Wilmington. Dit artikel verscheen eerder op History News Network.
Dossier(s):
Film
|
