De wereld heeft momenteel te maken met klimaatverandering, een voedselcrisis en energiecrisis. Die samenloop van verschijnselen mag volgens Wijffels, oud-Rabotopman en oud-voorzitter van de Sociaal Economische Raad, gezien worden als een “wake up call” voor de mensheid, een oproep om nieuwe technologieën en nieuwe manieren van consumeren en produceren te  ontwikkelen. “We lopen op dit moment aan tegen de grenzen van wat deze planeet kan hebben bij het huidige aantal mensen en onze huidige manier van produceren en consumeren. Die manier van produceren en consumeren is in belangrijke mate gebaseerd op de verwachting dat deze planeet een limietloze bron is, wat niet zo is.”

Kansen

Om in “kwalitatief goede levensomstandigheden te kunnen overleven”, is volgens Wijffels een snelle overschakeling op een nieuwe generatie duurzame energie noodzakelijk. Duurzame energiebronnen bevatten honderden malen meer energie dan de mensheid nodig heeft. “De technologieën zijn er al. De overschakeling kan voor een groot deel plaatsvinden in de eerste helft van deze eeuw. Vliegtuigen kunnen straks op waterstof en biobrandstof vliegen en eventueel zelfs deels op zonne-energie.”

Afbouwen of verbieden van het gebruik van biobrandstoffen om de voedselproductie te beschermen, is volgens Wijffels geen optie. “Dan lossen we een deel van het voedselprobleem op, maar vergroten we het energieprobleem.” Hij pleitte voor duurzamere landbouwmethoden.

Eigenbelang

Ontwikkelingslanden hebben op de rijke landen voor dat ze niet zijn ingericht op basis van oude technologie, zei Wijffels.  “Daar zijn dus fantastische kansen om de nieuwe technologie te introduceren.” Hij erkende dat ontwikkelingslanden zelf vaak nog een voorkeur hebben voor op fossiele brandstoffen gebaseerde technologie. “Maar bij de Wereldbank creëren we momenteel fondsen met miljarden dollars, juist om die landen te helpen voorkomen dat ze nog in de vorige generatie technologie investeren en zo snel mogelijk overschakelen op de nieuwe generatie.”

In de opkomende economie China is het daarvoor eigenlijk al te laat, zei hij. “China zit al voor een belangrijk deel vast in de vorige generatie technologie. Maar er zijn veel landen waar volop ruimte is om die nieuwe technologie te installeren, omdat er nog niets geïnvesteerd is. Wereldwijd moeten we die inspanning samen leveren, in ons eigen belang. Ontwikkelingssamenwerking wordt meer een zaak van goedbegrepen eigenbelang, dan van het uit een goed hart delen van onze overvloed.”

Daarmee wordt het klimaat volgens hem niet gebruikt als voorwendsel voor westerse landen om een voorsprong te behouden. “Ik denk juist dat wij die landen moeten helpen een voorsprong op ons te krijgen. Want dat doen we als we daar zonnepanelen, kleine biovergassingsinstallaties en moderne, urbane transportsystemen installeren.”

Dat de Wereldbank nog steeds medefinancier is van projecten van grote oliemaatschappijen, komt volgens Wijffels omdat het in die gevallen gaat om afspraken uit het verleden. “Je kunt niet halverwege de rit zeggen: sorry onze inzichten zijn veranderd en nu laten we je in de steek.”

Corruptie

Het Wereldbanksysteem waarin leningen alleen verstrekt werden als arme landen instemden met neoliberale hervormingen, is volgens Wijffels “vergaand teruggedrongen”. “Die notie van conditionaliteit was gebaseerd op de Washington Consensus. Het is een misvatting dat je in alle landen in de wereld programma’s kunt ontwikkelen die ontleend zijn aan datzelfde basisprincipe.”

Niet alleen de leningen van de Wereldbank liggen al jarenlang onder vuur van activisten, de Bank zou ook te weinig doen om te voorkomen dat geld in zakken van corrupte politici en ambtenaren verdwijnt. In het binnenkort te verschijnen boek The World Bank and the Gods of Lending, beweert auteur Steve Berkman dat jaarlijks tussen zes en zeventien miljoen dollar verloren gaat aan corruptie. Berkman deed tussen 1995 en 2002 als lid van een speciaal antifraudeteam van de Wereldbank onderzoek naar misbruik van leningen. 

Volgens Wijffels beschrijft het boek alleen ervaringen van voor 2002. “Een van de verdiensten van [oud-Wereldbankvoorzitter] Wolfowitz - want die had hij ook - is dat hij dit punt heel hoog op de agenda heeft gezet. Hij heeft ervoor gezorgd dat er een stevig team kwam om corruptie te onderzoeken. Dat is doorgetrokken onder Zoellick.” Uit recente rapporten blijkt volgens Wijffels dat de Wereldbank in dit opzicht vooruitgang heeft geboekt. (News4all)

 

Foto: Buitenhof