Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) stelt nieuwe kredieten beschik- baar aan arme landen die krap bij kas zitten door de voedselcrisis. Critici zeggen dat het IMF medeverantwoordelijk is voor de ontstane crisis.

Mark Plant, onderdirecteur van de Afdeling Beleidsontwikkeling van het IMF, verklaarde vorige week dat arme landen een beroep kunnen doen op leningen uit het Exogenous Shocks Facility (ESF). Dat fonds kan zeer snel met geld over de brug komen voor landen die door externe factoren in een financiële crisissituatie belanden. Met die leningen kunnen arme landen nu bijvoorbeeld uitgaven en begrotingsonevenwichtigheden compenseren die het gevolg zijn van de snelle stijging van de voedselprijzen. Vijftien landen zouden al gesprekken voeren met het IMF over de toekenning van dergelijke leningen.

Volgens Plant kunnen ontwikkelingslanden die in het nauw zijn geraakt door de hoge voedselprijzen daarnaast ook voorschotten krijgen op leningen in het kader van de meer traditionele Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF), een fonds dat gericht is op armoedebestrijding en economische groei.

Gevaarlijke hulp

Critici waarschuwen dat beide reddingsboeien noodlijdende landen op termijn nog dieper in de problemen kunnen duwen. Landen die in aanmerking willen komen voor PRGF of ESF-geld, moeten immers hun economie hervormen. Het IMF eist dat de ontvangers hun economie liberaliseren, de sociale uitgaven inperken, subsidies aan lokale producenten verminderen en het mes zetten in overheidssteun voor noodlijdende sectoren.

Die voorwaarden dwongen veel ontwikkelingslanden de afgelopen jaren de invoerheffingen waarmee ze hun eigen boeren beschermden, af te bouwen. Dat zette de deur open voor goedkope landbouwproducten uit Europa en de VS, terwijl plaatselijke boeren het moeilijk kregen. Volgens het Global Policy Forum, een Amerikaanse VN-waakhond, zijn inmiddels drie op de vier ontwikkelingslanden netto voedselimporteurs. Nu de prijzen van voedingsmiddelen sterk stijgen, breekt dat die landen zuur op.

“Lokale boeren kunnen niet op tegen de gesubsidieerde landbouwproducten uit het Noorden”, zegt Henk Hobbelink van Grain, een niet-gouvernementele organisatie die opkomt voor duurzame landbouw en biodiversiteit. “Veel landen zijn daardoor helemaal afhankelijk geworden van voedselimport. Dat is één van de belangrijkste oorzaken van de voedselcrisis die we nu meemaken en de schuld ervoor ligt bij het IMF.”

Importkippen

Volgens de VN-Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) is vooral Afrika de dupe, omdat de voedselimport daar in verschillende landen extreem gestegen is. In Kameroen verzesvoudigde de invoer van kippenvlees nadat de importheffing verminderd was tot 25 procent. In Senegal hield 70 procent van de kippenboeren er in de afgelopen paar jaren mee op, omdat de import van Europees kippenvlees sterk steeg. Toen Ghana in het kader van een structureel aanpassingsprogramma dat was opgelegd door de Wereldbank zijn importheffing op rijst van 100 naar 20 procent terugschroefde, steeg de rijstimport van 250.000 ton in 1998 tot 415.150 ton in 2003.
Nu de voedselprijzen stijgen, wordt importafhankelijkheid opeens een groot nadeel voor dergelijke landen. Tarwe is nu bijna drie keer duurder dan in 2000, maïs twee keer.

Grain waarschuwt dat de verdere afbouw van importtarieven op sommige levensmiddelen de plaatselijke producenten nog meer zal ontmoedigen. Arme landen worden dan nog gevoeliger voor de grillen van de internationale grondstoffenmarkt.

Intussen is het niet zeker of het extra geld dat via de noodleningen in de markt wordt gepompt, de prijzen kan laten dalen. Het is wel waarschijnlijk dat internationale spelers er beter van zullen worden. Volgens Grain zag Cargill, de grootste graanhandelaar ter wereld, in het eerste kwartaal van dit jaar zijn winst uit de grondstoffenhandel met 86 procent toenemen. ADM, de op één na grootste graanhandelaar, zag de winst in 2007 stijgen met 67 procent.

Foto: Voedselhulp van het Wereldvoedselprogramma (WFP) arriveert op Haïti, april 2008 
(cc) Giuseppe Bizarri / Flickr

Gerelateerd:
Bijna veertig landen onrustig door voedselcrisis (IPS)  
Hulpverleners waarschuwen voor instabiliteit in Haïti (News4all)
Nieuwe armoede dreigt voor 15 miljoen Latijns-Amerikanen (IPS)