De Rwandese regering haalt geschiedenisboe- ken voor het voortgezet onderwijs uit de roulatie, omdat die de leerlingen de “genocidaire ideologie” zouden aanleren die leidde tot de volkerenmoord van 1994.

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  

Niet alleen de geschiedenisboeken, maar ook enkele lees- en grammaticaboeken in het Kinyarwanda mogen sinds het begin van het schooljaar niet meer gebruikt worden. De maatregel is het werk van een parlementaire onderzoekscommissie die in 32 scholen op zoek ging naar sporen van “genocidaire ideologie”. In elf van die scholen werden volgens de commissie ideeën overgebracht die kunnen aanzetten tot genocide.

“Deze boeken brengen de ideologie van de genocide over zoals die terug te vinden is in de toespraken van voormalig president Juvénal Habyarimana”, zegt een lid van de commissie. Passages over de oorsprong van de verschillende etnische groepen, de Twa’s, Hutu’s en Tutsi’s, zijn ook verboden.

Volgens de parlementsleden zijn de boeken pedagogische hulpmiddelen van “voorbije regimes” en kunnen ze het beste verbrand worden. Slechts hier en daar gaan stemmen op om de boeken te bewaren als historische documenten.

Improviseren

De leraren die zonder boeken moeten lesgeven, zitten met de zaak in hun maag. “Zonder boeken moet de leraar zelf op zoek naar materiaal om les te geven zoals hij denkt dat de regering het wil”, zegt een leraar uit Gicumbi in het noorden van Rwanda. “In de meeste scholen begint het geschiedenisonderwijs tegenwoordig in het jaar 1994.” Schooldirecteur Léopold Muhikira uit Kigali raadt leraren aan zich te oriënteren aan de hand van de richtlijnen van de overheidsdienst die de schoolprogramma’s samenstelt.

De onzekerheid over de juiste lesstof gaat gepaard met een ongekende nultolerantie tegen alles wat ook maar enigszins zweemt naar genocidaire ideologie. Het is bijvoorbeeld verboden van over een leerling te spreken als “iemand die ontsnapt is aan de genocide”. Ook over de verschillende etnische groepen moet zoveel mogelijk worden gezwegen. Dat is moeilijk als je de genocide van 1994 wil uitleggen, waarbij naar schatting tussen een half en één miljoen Rwandese Tutsi’s en gematigde Hutu’s werden vermoord door extremistische Hutu-milities. Leraren die slechte punten uitdelen worden soms door hun leerlingen beticht van discriminatie.

“Wanneer we een leraar of leerling betrappen op gedrag waaruit een genocidaire ideologie blijkt, kunnen we hem of haar wegsturen en de politie inlichten”, zegt Vital Nsanszineza, schooldirecteur in Remera Rukoma in het zuiden van Rwanda.

Het gespannen klimaat heeft een weerslag op de kwaliteit van de lessen. “Leraren en leerlingen wegen elk gebaar en elk woord op een goudschaaltje, uit angst verkeerd te worden begrepen”, zegt een opvoeder uit Gisenyi. “Vaak laten ze bij hun uitleg de voorbeelden uit het dagelijkse leven achterwege, waardoor de lessen moeilijker te volgen zijn.”

Het Rwandese parlement werkt momenteel aan een wet om personen die de ideologie van de genocide uitdragen streng te straffen. Artikel 9 van het wetsvoorstel voorziet in vijfien tot vijfentwintig jaar gevangenisstraf voor ouders, onderwijzers, opvoeders of schooldirecteuren die schuldig worden bevonden. Een leraar die veroordeeld wordt, mag nooit meer lesgeven. (Infosud/IPS)