| Leonard Cohen: religie als favoriete hobby |
|
|
| door Bauke Boersma | |
| woensdag, 26 maart 2008 | |
|
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Bijbelse taal en symbolen komen regelmatig terug in de teksten van muzikanten. Welke rol speelt geloof in hun muziek en leven? News4all gaat in een serie op zoek naar het antwoord op die vraag. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Hij mag inmiddels 73 jaar zijn, Leonard Cohen rust bepaald niet op zijn lauweren. Begin januari meldde de Canadese zanger dat hij vanaf mei weer met een band op tournee gaat. Hij speelt eerst in Amerika en Canada en maakt daarna de overtocht naar Europa, waar onder meer optredens op het Glastonbury festival en in Amsterdam gepland staan. Het nieuws over de tournee is onder zijn fans behoorlijk ingeslagen. Niet zo verwonderlijk voor wie zich realiseert dat Cohens vorige concerttour alweer van vijftien jaar geleden dateert. Dat de zanger vanwege een geschil met zijn voormalige manager veel geld heeft verspeeld, en dus op zoek is naar financiële compensatie, kan de opwinding begrijpelijkerwijs niet temperen. Voor Cohen is het wel te hopen dat de tournee van 2008 beter afloopt dan die van vijftien jaar geleden. Toen hij in 1993 na het laatste concert huiswaarts keerde, was de zanger er slecht aan toe. ‘I felt dislocated. I had been drinking tremendous amounts on the road and my health was shot’, blikte hij onlangs in een interview terug op die periode. Boeddhistisch klooster
Cohen besloot destijds rigoureus in te grijpen. In de jaren zeventig was hij bevriend geraakt met de Japanse monnik Joshu Sasaki Roshi, leider van een zen-boeddhistisch klooster, gelegen op Mount Baldy, een heuvel tachtig kilometer ten zuiden van Los Angeles. Sindsdien bezocht Cohen het klooster vrijwel jaarlijks, meestal voor enkele weken, en uitsluitend om in een meditatieve omgeving even op adem te komen. Maar in 1993 pakte hij de zaken serieuzer aan. Hij liet zijn hoofd kaalscheren, trok een speciaal gewaad aan en bleef. De zanger was monnik geworden.
Dat was aan de ene kant niet eens zo opmerkelijk. Cohen - opgegroeid in een Joods middenstandsmilieu in Montreal – was altijd al geïnteresseerd geweest in religie (‘my favorite hobby’) en het boeddhisme in het bijzonder. Aan de andere kant was zijn kloostergang juist wél opmerkelijk. Cohen stond (en staat) immers bekend als hartstochtelijk liefhebber van vrouwen (ze komen geregeld voorbij in zijn werk), drank, sigaretten en andere geestverruimende middelen. Op Mount Baldy was er voor zoveel liederlijkheid geen plaats, al was vrouwelijk bezoek toegestaan en roken niet helemaal verboden. Hoe zagen de dagen van Cohen er uit, daar in het klooster? De wekker ging er vroeg, zo rond een uur of drie ’s nachts. Eerst dronk de zanger in stilte een kop thee en vervolgens besteedde hij de dag aan meditatie, zang, studie en het verrichten van talloze huishoudelijke karweitjes. Tot zijn taken behoorde het koken voor Roshi, zijn inmiddels hoogbejaarde vriend en persoonlijk leermeester. Roshi gaf hem ook zijn nieuwe kloosternaam: Jikan, wat zoveel betekent als ‘stilte’. Prozac Cohen had veel baat bij de dagelijkse routine. Die verloste hem geleidelijk van zijn obsessieve neiging tot zelfanalyse en de depressies waaraan hij eigenlijk al zijn hele leven leed. Depressies die hij tot dan vooral met prozac, drank en vrouwen had bestreden. Over het kloosterleven zei Cohen later het volgende: ‘It’s an existence where the emphasis is on the ordinary. But it’s the least-easy place to lose track of time in. During the day, you hear bells and they tell you to go somewhere – that’s the nature of those places. They are kind of hospitals for the broken-hearted and for people who have forgotten how to walk and talk.’ Vijf jaar lang, tot begin 1999, gaf Leonard Cohen zich over aan het gestructureerde bestaan op Mount Baldy. Toen had hij geleerd zichzelf te negeren. Hij verliet het retraiteoord en keerde terug naar de muziek, met een nieuw studioalbum tot gevolg, zijn eerste in negen jaar. Op Ten New Songs (2001) mijmert Cohen over ouder worden, eenzaamheid en het verlangen naar liefde. Hij doet dat op de van hem bekende wijze: met een gruizige, donkere stem en in gelaagde, soms moeilijk te duiden poëtische teksten. Ten New Songs is een persoonlijke en melancholieke plaat, in tegenstelling tot voorganger The Future (1992), waarop Cohen vooral zijn politiek engagement en cultuurbeschouwelijke kant toont.
De pers reageerde positief op Cohens terugkeer in de muziek. Het toonaangevende muziektijdschrift Rolling Stone riep Ten New Songs zelfs uit tot ‘Cohen’s most exquisite ode yet to the midnight hour’. En dat wil wel iets zeggen, voor wie het vroegere werk van de Canadese zanger kent.
Ernst Leonard Cohen brak in 1967 als muzikant door met Songs of Leonard Cohen, een plaat die inmiddels een cultstatus heeft bereikt. Het akoestische folkalbum bevat Cohens bekendste liedje, Suzanne. Dat nummer gaat over een vriendin, die was getrouwd met een vriend van Cohen. Vandaar de beroemde regel: ‘I touched your perfect body with my mind.’ Het debuut van Cohen viel niet alleen op vanwege de duistere teksten, maar ook vanwege de hoes: zwart, met in bruin sepia het portret van de ernstig kijkende zanger. Die ernst werd Cohens handelsmerk, al vinden sommigen dat er eerder sprake is van pessimisme en doemdenken. Dat laatste is beslist overdreven. Hoe uitzichtloos een situatie soms ook lijkt, bijvoorbeeld in het persoonlijke liefdesleven of aangaande de toekomst van de mensheid, er is altijd hoop, zingt Cohen in Anthem (1992/ zie video 2 en songtekst onderaan artikel): ‘There is a crack, a crack in everything. That’s how the light gets in.’ Die woorden, verklaarde hij later, vormen het fundament onder veel van zijn liedjes en komen het dichtst in de buurt van wat hij zijn credo of geloofsbelijdenis zou willen noemen. Bovendien valt er in zijn werk ook best wat te lachen, niet in de laatste plaats vanwege de milde zelfspot. Neem het nummer Tower of Song (1988), waarin hij zingt: ‘I was born like this, I had no choice. I was born with the gift of a golden voice.’ Of het nummer The Future, waarin Cohen zichzelf opvoert als ‘the little Jew who wrote the Bible’. Hydra Toen Leonard Cohen aan zijn professionele muziekcarrière begon, was hij de dertig al gepasseerd. Die wetenschap was voor enkele muziekagenten in New York aanleiding op te merken: ‘Aren’t you a little old for this game?’ Cohen vond van niet, en kreeg het gelijk aan zijn zijde.
De zanger was op dat moment in Canada al een gewaardeerd dichter en romanschrijver. Hij publiceerde zijn eerste dichtbundel op zijn 22e en won drie jaar later een studiebeurs voor een reis naar Europa. Het verblijf op het Griekse eiland Hydra beviel hem zo goed, dat hij er een huis van drie verdiepingen kocht, met geld van een erfenis. Hij bleef een paar jaar op Hydra wonen, samen met zijn Noorse vriendin Marianne. Het einde van die relatie bezong hij in So Long, Marianne, een van zijn bekendere liedjes.
Op zijn debuut liet Cohen enkele sterke platen volgen, maar in de tweede helft van de jaren zeventig raakte zijn carrière in het slop. Dieptepunt vormden de opnamen voor Death of a Ladies’ Man, in 1977. Cohen was zo onverstandig geweest een samenwerking aan te gaan met producer Phil Spector, een liefhebber van stevige begeleidingsmuziek. Cohens keus voor Spector paste niet bij zijn eigen intieme manier van werken en had een desastreus gevolg voor de plaat. Death of a Ladies’ Man luidde een lange periode van creatieve impasse in: tot 1988 maakte Cohen maar twee platen, Recent Songs en Various Positions. Veelzeggend genoeg werd dat laatste album door Cohens platenmaatschappij aanvankelijk alleen in Europa op de markt gebracht. Daar verwachtte men nog redelijke verkoopcijfers, in Amerika niet. I’m Your Man Het tij keerde in 1988 met I’m Your Man. Dat album groeide uit tot Cohens meest populaire plaat na zijn debuutelpee uit 1967. Ongetwijfeld was dit deels te danken aan het gebruik van synthesizers, waardoor de muziek modern klonk, zeker voor iemand als Cohen. Maar op de een of andere manier vielen ook de songteksten, en zelfs de begeleidende foto’s van Cohen in zwart maatpak, in goede aarde. Alsof er, aan het eind van de extravagante jaren tachtig, weer behoefte was aan stijl, aan droge humor en een speelse taal. Cohen was terug als muzikant, maar nog niet bevrijd van zijn depressies en ongezonde gewoonten, zoals de tournee van 1993 bewees. Daarvoor was een langdurig verblijf op Mount Baldy nodig.
Toen de zanger het klooster na vijf jaar vaarwel zei, voelde hij zich een stuk beter dan daarvoor. Niet religieuzer, maar meer op zijn gemak, in balans met de wereld om hem heen. ‘There was just a certain sweetness to daily life that began asserting itself”, vertelde hij in 2001 aan The Observer. ‘I remember sitting in the corner of my kitchen, which has a window overlooking the street. I saw the sunlight that shines on the chrome fenders of the cars, and thought, “Gee, that’s pretty”. I said to myself, “Wow, this must be like everybody feels”. Life became not easier but simpler.’
Hall of Fame Anno 2008 wordt Leonard Cohen algemeen beschouwd als een van de belangrijkste singer-songwriters van zijn tijd. Zijn werk wordt veelvuldig gecoverd door collega-muzikanten en hij kreeg de afgelopen jaren de ene na de andere onderscheiding. Hoogtepunt vormde de toekenning van een plaats in de prestigieuze Rock and Roll Hall of Fame, onlangs in New York. ‘Thank you for reminding me that I wrote a couple of good lines’, sprak Cohen bij die gelegenheid in zijn dankwoord. Waarmee hij zich op een zenachtige manier even bescheiden als geestig toonde. (News4all)
* * *
Video 1: Suzanne (1967, clip uit de film I Am a Hotel)
Video 2: Anthem (1992, geen originele clip)
Video 3: Toespraak Leonard Cohen bij de opname in de Rock and Roll Hall of Fame (2008), voorafgegaan door een algemene introductie
Lyrics: onderstaande lyrics werken mogelijk niet in Internet Explorer 6.0 en lager
Meer informatie:
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
Leonard Cohen wordt beschouwd als een van de belangrijkste singer-songwriters van deze tijd. Zijn werk is minder pessimistisch dan wel eens wordt gedacht.
| < Vorige | Volgende > |
|---|