De producent van hairstylingsproducten die de reclame liet maken, is niet de eerste – noch de laatste! – om uit de gespannen verhouding tussen seks en religie gewin te sleuren. Voorbeelden te over: ‘Onbevlekt ontvangen?’ onder een geïnsemineerde koe (Milieudefensie); Maria die haar kind de borst geeft (KRO); een hedendaagse versie van het Laatste Avondmaal van Da Vinci, nu met louter naakte vrouwen. De lijst is oneindig.

Ook artiesten hebben er een handje van om geloof en seks te mengen. Het bekendste voorbeeld is Madonna. Zij mengt seks en verzet tegen traditionele machtsstructuren met elementen uit haar katholieke jeugd in Amerika. Veel mensen – ook vandaag de dag nog – schrikken van de combinatie tussen seks en religie, een combinatie die Madonna zo graag maakt.

‘Hieros Gamos’

Allerlei voorchristelijke godsdiensten (voornamelijk Mesopotaamse en Griekse) kenden het verschijnsel van hieros gamos, het 'heilige huwelijk', waarin door geritualiseerde seksuele omgang tussen man en vrouw een hogere (meestal alleen geldende voor de man) spirituele staat bereikt wordt. Dit 'goddelijk contact' vond meestal plaats tussen 'tempelprostituées' (soms ook jongens) en mannelijke gelovigen. In het Oude Testament wordt geregeld geageerd tegen deze manier van 'afgoderij', bijvoorbeeld in Deutoronomium 23:18-19: “Geen enkel Israëlitisch meisje mag als hoer bij een tempel zitten en geen enkele Israëlitische jongen als schandknaap.” Toch was het in de tijd van het Romeinse Rijk een wijdverbreid en maatschappelijk geaccepteerd verschijnsel. De christelijke traditie heeft deze vorm van seksualiteit altijd verworpen. Seksualiteit en lust worden vereenzelvigd met zonde.

Seks is irrationeel

Waarom heeft de christelijke traditie eigenlijk zo'n probleem met seksualiteit? Volgens Augustinus zit het zondige element in lust en seksualiteit in het feit dat een mens zijn verstand verliest als hij (of zij) vrijt. Seksualiteit betekent irrationaliteit. De Fransen spreken ook wel over 'la petite mort' ('de kleine dood').

 

Maar waarom is zulk irrationeel handelen dan zo 'eng'? Volgens de antropologie betekent rationaliteit orde, terwijl irrationaliteit voor chaos staat (dan wel negatief genoemd 'dierlijkheid', 'ongeordendheid', zoals het Vaticaan nog steeds 'seksuele afwijkingen' als bi- en homoseksualiteit noemt). De mens is van nature geneigd te ordenen: structuur in de als chaos ervaren wereld te brengen door allerlei regels en verbanden te scheppen. Aan deze regels en 'opgelegde' verbanden wordt dan een soort kosmische, goddelijke oorsprong gegeven, voor extra houvast.

Verwerpen of kanaliseren

Op het gebied van de irrationele, ongeordende seksualiteit bestaan twee ordenende reacties: kanaliseren of verwerpen. In de voorchristelijke, paganistische godsdiensten van het Midden Oosten wordt de seksuele begeerte gekanaliseerd: door middel van ritualisering wordt het irrationele in een min of meer rationeel geheel (de godsdienst) ingepast. In deze traditie past ook het hieros gamos. In de ascetische, gnostische, Platoonse of boeddhistische variant wordt de seksualiteit verworpen: door middel van 'versterving' en mentale training wordt geest gezuiverd van de lichamelijke onreinheden (ongeordendheden) als seks.

Wel kinderen

Het is opvallend te noemen dat in de christelijke traditie (dit geldt in beperkte mate trouwens ook voor de islam) er een combinatie te zien is van beide soorten reacties. In het 'sacrament' van het huwelijk (voorbestemd tot het voortbrengen van kinderen) wordt de seks gekanaliseerd, terwijl anderzijds in de celibataire, ascetische tradities van maagden, martelaren en monniken de lust van het vlees wordt afgezworen. Hoewel de tweede vrijwel altijd geprefereerd wordt boven de eerste, is de christelijke traditie altijd het belang van het huwelijk blijven inzien. Geen theoloog of monnik zo ascetisch of lichaamsvijandig, of hij tolereert in ieder geval de seks binnen het huwelijk ter voortbrenging van kinderen.

De combinatie erotiek en religie zal altijd een spannende zijn. Enerzijds omdat het gegarandeerd shockeert. Maar anderzijds ook omdat iedereen diep in zijn hart beseft dat erotiek en religie ook heel veel met elkaar te maken hebben. Het zijn beide (letterlijk!) zaken van leven en dood.

 

* * *