Het zal velen zijn ontgaan en dat is maar goed ook: de afgelopen week was het onrustig in vrijgemaakt- gereformeerde kring. In een wat mij betreft prachtig interview van Peter Bergwerff met prof. dr. George Harinck in het Nederlands Dagblad vonden een aantal kritische en bezorgde vrijgemaakte broeders voer voor hun kritiek en zorg.

Het ging over homoseksuelen, over de plaats van vrouwen in de kerk en over de Roomse mis (bijna zei ik de ‘paapse mis’). Een anonieme website werd in allerijl in de lucht gebracht zodat andere bezwaarden zich bij het ‘publieke protest' zouden kunnen aansluiten. Vele vrijgemaakte predikanten en andere vrijgemaakten schaamden zich er voor.

Ik vertel dit niet om nog eens extra aandacht te schenken aan deze beschamende vertoning. Ik ken de mensen die hier verdriet van hebben en ook binnen vrijgemaakte kring zoeken naar ruimte om te leven en te geloven. Ik vertel het omdat wat hier zichtbaar wordt niet alleen een vrijgemaakte zonde is, maar in tal van kerken en groepen zich openbaart. Ook ik kom het tegen.

Het is een diepe kloof tussen mensen die geloven ervaren als een zaak van waarheid en van ware kennis enerzijds en mensen die geloven opvatten als relatie, als een manier van leven, als een zaak van liefde. Zij die menen dat God ons toegang heeft gegeven tot de waarheid en bovendien van ons vraagt die waarheid te verdedigen, nemen die taak bijzonder serieus. De waarheid wordt vastgelegd in boeken, belijdenissen, strakke formules.

Wie die waarheid ter discussie stelt, stelt God zelf ter discussie, zo menen zij. Wie dan de bijbel openslaat en tot zijn of haar verbazing onverwachte zaken leest (en dat gebeurt altijd als je de bijbel open staat!), zal zichzelf tot de orde roepen. Als er iets anders lijkt te staan dan wat zij als de waarheid kennen, is dat jammer voor de bijbel, of jammer voor degene die het zo leest. De ‘waarheid’ immers staat bij voorbaat vast.

Het is verbijsterend te zien hoe deze mensen in hun eigen goocheltruc geloven. De waarheid immers die ze menen te kennen, is niets anders dan een samenvatting van wat mensen hebben begrepen van God of van de bijbel. Iets anders kan het niet zijn: een persoonlijk of historisch product van menselijke begrip. Product van gelovig lezen, vrucht van geloof: woorden die betekenis kregen. Maar vervolgens wordt dit begrip als ‘waarheid’ over de bijbel heen gegooid, het wordt de waarheid-achter-de-bijbel! En als bij toverslag wordt vergeten dat wat aan deze kant (in mijn gelovig verstaan van de bijbel) ontstond door henzelf is omgetoverd tot onaantastbare waarheid-achter-de-bijbel. Als een goochelaar die zijn eigen truc vergat en denk dat hij toveren kan, wordt die waarheid vervolgens onder luid gejubel opgeduikeld uit ‘de Schriften’.

Wie probeert te goochelen met de waarheid valt vroeg of laat door de mand als charlatan. Wie hetzelfde probeert met de liefde, zal ontdekken dat die echte ‘toverkracht’ bezit: wie het deelt krijgt steeds meer…

* * * 

© Boele P. Ytsma is pastor in de Gereformeerde Kerk in Siddeburen. Bekijk hier zijn weblog.