De Chinese regering geeft meer ruimte aan religie, maar wil de touwtjes wel in handen houden. Van godsdienstvrijheid is nog geen sprake en daar zullen de Olympische Spelen geen verandering in brengen.

Ondanks haar officiële atheïstische standpunt, lijkt de Chinese regering de laatste jaren een positievere houding aan te nemen ten opzichte van religie. In april 2006 werd met steun van de overheid het eerste internationale boeddhistische forum georganiseerd. In 2007 volgde een internationaal forum over de Tao Te Ching, een van de belangrijkste geschriften van het taoïsme.

De heersende Communistische Partij van China noemde in 2007 voor het eerst het woord ‘religie’ in een correctie op haar constituties. In december van dat jaar werd zelfs een studiebijeenkomst gewijd aan het traditioneel antigodsdienstige standpunt van de partij. Op deze bijeenkomst benadrukte president Hu Jintao, tevens partijsecretaris, de positieve rol van godsdienst bij het opbouwen van een harmonieuze samenleving.

De Chinese leider onderstreepte volgens persbureau Xinhua in zijn toespraak het belang van sociale harmonie tussen politieke partijen, etnische groepen, godsdiensten en sociale entiteiten. In zijn ogen zou dat een voorwaarde zijn voor de economische en sociale ontwikkeling van het land.

Levensvragen

Volgens China-deskundige professor Barend ter Haar van de Universiteit Leiden, is het ondanks de uitspraken van Jintao moeilijk te voorspellen hoe de godsdienstvrijheid in China zich zal ontwikkelen.  “Religie blijft een probleem in China zolang de communistische partij het alleenrecht op de politieke machtsuitoefening wil behouden. De opkomende interesse voor de positieve rol van religie komt voornamelijk voort uit een zoektocht naar alternatieven voor het marxisme, leninisme en democratie.”

Het is een zoektocht naar iets dat meer samenhang geeft dan eigenbelang, zegt hij. “De intellectuelen van de partij begrijpen dat het seculiere kapitalisme wel werkt om de ontwikkeling van een land op gang te brengen, maar op de lange termijn heeft het volk toch behoefte aan antwoorden op levensvragen die de wetenschap niet kan bieden. Daarom willen ze wel ruimte bieden aan religie, maar in een georganiseerde vorm die controleerbaar blijft.”

Rooms-Katholieke Kerk

Er blijven religieuze stromingen bestaan die geen voordeel zullen hebben van de nieuwe kijk op de rol van religie. Het Tibetaans boeddhisme en de Falun Gongbeweging zijn om politieke redenen nog steeds verboden. Ook de Rooms-Katholieke Kerk van China is ondergronds. Het Vaticaan en China onderhouden sinds 1951, twee jaar na de communistische machtsovername in Peking, geen diplomatieke betrekkingen meer.

In juni 2007 riep paus Benedictus XVI de Chinese regering op om volledige godsdienstvrijheid te erkennen. In een gepubliceerde brief aan alle katholieken in China sprak hij de hoop uit met de communistische regering in Peking een akkoord te kunnen sluiten. In de brief keerde Benedictus XVI zich ook af van China’s officiële Katholieke Kerk die onderworpen is aan de Chinese regering en het gezag van de paus afwijst.

Gat in de markt 

Volgens Ter Haar is het goed mogelijk dat het christendom in China zich de komende jaren uitbreidt. “Het kan zich vrij eenvoudig ontwikkelen, omdat het zich gemakkelijk laat controleren. In de jaren negentig vonden veel Chinezen hun heil bij de Falun Gongbeweging, maar die stroming is snel monddood gemaakt. Ik geloof dat het christendom, naast het boeddhisme en taoïsme, nu een gat in de markt vult. Hoe meer de eigen vormen van religie verboden zullen worden, hoe beter het christendom het in China zal doen. Voor lekenreligies is het veel problematischer, mede omdat die vaak het gezag van de overheid niet erkennen.”

Islam

Ook moslims in China hebben bij hun godsdienstbeoefening nog last van staatscontrole. Volgens persbureau Associated Press (AP) werden in mei 2007 leden van de Oejgoeren, een Chinese minderheidsgroep uit de regio Xinjiang, verplicht hun paspoort in te leveren. De autoriteiten noemden het een beschermingsmaatregel. De Oejgoeren beweren echter dat de regering wilde voorkomen dat ze op pelgrimage naar Mekka gingen.

Journaliste Jane Macartney van de Britse krant The Times sprak met moslims in Xinjiang. Een oudere man vertelde haar: “Om de hadj te maken moet je goedkeuring krijgen van de politie en kunnen bewijzen dat je nooit hebt deelgenomen aan anti-Chinese activiteiten. Ook wordt gecontroleerd of je geen banden hebt met onafhankelijke groeperingen. Je moet 20.000 yen (4.500 euro) aan de politie overhandigen om in aanmerking te kunnen komen."

Af en toe hoor je dat er in die regio weer een dorp is “platgeschoten”, zegt Ter Haar. “Het Chinese probleem met de islam heeft ook en etnische dimensie, omdat in deze religie het Arabisch zo centraal staat. Als etniciteit zet de islam zich af tegen de overheid. Dit etnische verzet wordt via de religie gekanaliseerd.”

Olympische Spelen

Van veranderingen in het Chinese beleid door de komst van de Olympische Spelen verwacht ter Haar niet veel: ”Dat China zich zou maken om westerse journalisten die de mensenrechtensituatie kunnen   aankaarten tijdens de Spelen, is echt onzin. De meeste westerse journalisten spreken geen Chinees en komen niet verder dan de grote steden. Daar is bijna geen religie te vinden."

De tolken die ze meekrijgen, zullen alleen de positieve dingen in het land laten zien, zegt hij. "Vervolgens zullen ze in de steden een paar populaire tempels bezoeken om dan te concluderen dat het zo slecht nog niet is gesteld met de godsdienstvrijheid in China.” 

Erkende religies in China
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Van oorsprong is de in 1949 opgerichte Volksrepubliek China atheïstisch. Religie werd geduid als een bijgelovige erfenis van buitenlands kolonialisme en godsdienstbeoefening werd door de communistische leiders verboden. Vele aanbiddingplaatsen kregen een niet-religieuze functie of werden volledig verwoest.

Eind jaren zeventig werd het beleid verzacht. De constitutie van 1978 garandeerde vrijheid van religie  onder bepaalde voorwaarden. Sinds midden jaren negentig worden sommige boeddhistische en taoïstische tempels in hun oorspronkelijke staat teruggebracht. Officieel worden vijf religies door de staat erkend:  boeddhisme, taoïsme, islam, katholicisme en protestantisme.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zie ook:
Vervolging in China neemt toe (ND) 

Foto © Feng Hui