| De rusteloze zoektocht van Van Morrison |
|
|
| door Bauke Boersma | |
| Monday, 4 February 2008 | |
|
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Bijbelse taal en symbolen komen regelmatig terug in de teksten van muzikanten. Welke rol speelt geloof in hun muziek en leven? News4all gaat in een serie op zoek naar het antwoord op die vraag. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Het is begin jaren tachtig. Van Morrison heeft een woning gekocht in Holland Park, in het westen van Londen. Hij richt zijn huis sober in. Een paar meubels, een televisie en een radio – veel meer heeft hij niet nodig. Belangrijker dan luxe, lijken voor hem zijn boeken. Daarvan heeft hij er stapels, zo valt een spaarzame bezoeker op. En dan praten we niet over streekromans. Morrison leest boeken over het zenboeddhisme, de Rozenkruisers, Gestalt-therapie, Scientology, Oosterse levenskunst, theosofie en Keltische mythologie. Hij is ook vertrouwd met de bijbel en de poëzie van bevlogen dichters als William Blake, John Donne, William Butler Yeats en Kahlil Gibran. De zanger verwerkt zijn leeservaringen in zijn muziek, die dan ook het karakter heeft van een spirituele reis, een zoeken naar innerlijke rust en de zin der dingen. Belfast De kiem van Morrisons spirituele zoektocht wordt gelegd in Belfast, de Noord-Ierse hoofdstad waar hij op 31 augustus 1945 is geboren. Hier vind je op praktisch elke straathoek een kerk, kapel of religieus ontmoetingscentrum en word je identiteit sterk bepaald door je religieuze achtergrond. Als jongen bezoekt Van de protestants-christelijke zondagsschool en luistert thuis naar de platen van gospelzangeres Mahalia Jackson, een favoriet van zijn vader. Als zijn moeder zich bekeert tot Jehova’s Getuige, gaat Van op zondag wel eens met haar mee naar de plaatselijke Kingdom Hall. Ondertussen leert hij gitaarspelen, formeert zijn eerste bandje en gaat al vroeg van school om beroepsmuzikant te worden.
Er volgt een succesvolle periode met de rauwe rhythm & bluesgroep Them, waarmee hij onder meer de
 klassieker Gloria opneemt. Na het uiteenvallen van de groep, begint Morrison aan een solocarrière die inmiddels ruim veertig jaar omspant. Hij debuteert in 1968 met Astral Weeks, een plaat die door toonaangevende popjournalisten nog altijd wordt beschouwd als een absoluut meesterwerk.
Ongrijpbaar Aanvankelijk is de spiritualiteit in Morrisons muziek ongrijpbaar en moeilijk te benoemen. Dat verandert in 1979 met de plaat Into the Music. Dit album markeert eigenlijk het begin van een zoektocht die een heel decennium zal duren. Op Into the Music laat Morrison voor het eerst expliciet weten dat het christelijk geloof een belangrijke inspiratiebron in zijn leven is. Het geloof geeft hem warmte en rust, zingt hij in het nummer Full Force Gale: ‘Like a full force gale, I was lifted up again, I was lifted up again by the Lord/And no matter where I roam, I will find my way back home, I will always return to the Lord.’ Het geloof gaat op Into the Music hand in hand met de helende werking van de natuur, zoals blijkt uit het nummer Rolling Hills. Het lezen van de bijbel en het maken van een tocht door zacht glooiende heuvels vormen een perfecte combinatie, stelt Morrison, die zich in deze tijd veel ophoudt in de landelijke graafschappen van West-Engeland. Avalon Het Engelse landschap met zijn liefelijke heuvels en groene dalen is ook op Morrisons volgende plaat prominent aanwezig. Sleutelstuk op Common One (1980) is het vijftien minuten durende Summertime in England. Morrison wandelt in dit nummer met zijn geliefde langs plekken die hij in verband brengt met metafysische dichters als Blake, Wordsworth, Coleridge, T.S. Elliot en Yeats, poëten en godzoekers waarmee hij zich verwant voelt en in wiens traditie hij zichzelf plaatst.
Met die woorden legt hij een link tussen het christelijk geloof en de natuurgodsdienst. Het is een voorbode van wat komen gaat. Aan het geloof in de God van de bijbel heeft de zanger kennelijk (toch) niet genoeg. Wat volgt is een reeks platen waarop Morrison flirt met diverse vormen van religie en spiritualiteit. Zo laat hij zich bij het schrijven van de liedjes voor Beautiful Vision (1982) inspireren door het werk van Alice Bailey (1880 – 1949), een Britse schrijfster van talrijke boeken over esoterie. Voor Inarticulate Speech of the Heart (1983) gaat Morrison, blijkens een bedankje op de hoes, te rade bij L. Ron Hubbard, de grondlegger van de Scientology Church. Verhalen als zou hij in die tijd een volgeling van Scientology zijn geweest, heeft hij echter altijd ontkend. New Age Op A Sense of Wonder (1985) grijpt Morrison terug naar William Blake. In een interview verklaart de zanger dat het slotnummer van de plaat – A New Kind of Man – is geschreven na het lezen van een boek over de visionaire dichter. In het nummer belijdt Morrison zijn geloof in de New Age, de nieuwe tijd die de mens spoedig ten deel zal vallen.
In dat licht is de titel van de volgende plaat op z’n minst curieus. No Guru, No Method, No Teacher verschijnt in 1986 en wordt algemeen beschouwd als een hoogtepunt in Morrisons carrière, niet in de laatste plaats door het subtiele pianospel en de schitterende strijkers- en blazersarrangementen. Inhoudelijk valt alles op z’n plaats: het Hogere, de aardse liefde en het zwerven door de natuur. Dat komt vooral tot uitdrukking in het nummer In the Garden, waarvan het refrein als volgt klinkt: ‘No Guru, no method, no teacher/just you and I and nature/and the Father and the Son and the Holy Ghost/In the garden wet with rain.’ Tijdens live-optredens groeit In the Garden uit tot een van de meest geliefde liedjes. De eerste akkoorden van het nummer worden met applaus en gejoel begroet, maar eenmaal aangekomen bij het refrein is het meestal doodstil in de zaal. Die gewijde sfeer bevalt Morrison. Niet voor niets verdiept hij zich rond deze tijd in het boek Music: Its Secret Influence throughout the Ages, geschreven door de Engelse componist en dichter Cyril Scott (1879 – 1970). Net als Scott gaat Morrison ervan uit dat muziek het bewustzijn van mensen kan veranderen. Met In the Garden, verklaart de zanger, wil hij de luisteraar meenemen in een meditatie. Aan het eind van het nummer kan iemand volgens Morrison een staat van transcendentie en ‘some degree of tranquillity’ hebben bereikt. Alan Watts Van Morrison heeft zijn paradijs gevonden, denk je dan. Hij is teruggekeerd bij de Heer en wandelt met zijn geliefde door de magische tuin. De regen kan worden opgevat als een metafoor voor innerlijke genezing.
Is Van Morrison ooit zeker van zichzelf? Niet echt, zo lijkt het. Een jaar na Poetic Champions Compose heeft hij het verre Oosten alweer ingeruild, ditmaal voor de groene, mistige velden van Ierland, zijn geboorteland. Op Irish Heartbeat, een samenwerkingsverband met de Ierse folkgroep The Chieftains, vertolkt Morrison op soms ontroerende wijze een reeks Keltische traditionals. De plaat komt als een verrassing. Weliswaar heeft Morrison zijn afkomst nooit verloochend, maar een album met alleen Ierse folkmuziek, dat leek toch teveel gevraagd van de eigenzinnige artiest. Gospelduet
In 1989 zijn we terug in Avalon. Dit keer voor Avalon Sunset, de meest christelijke plaat uit Morrisons carrière vanwege de opvallend directe verwoording van het geloof. Het album opent met Whenever God Shines His Light, een onwaarschijnlijk gospelduet met de goedlachse Cliff Richard, in alles een tegenpool van de als humeurig bekend staan Avalon Sunset is Morrisons laatste plaat in de jaren tachtig en commercieel zijn meest succesvolle. Het album levert hem zelfs een bescheiden hit op: Have I Told You Lately. In feite is Avalon Sunset ook de laatste plaat waarop de muziek in dienst staat van Morrisons zoektocht naar innerlijke rust en het samengaan van aardse en hogere liefde. In het vervolg van zijn carrière maakt de spirituele zelfontdekking plaats voor blues georiënteerde muziek, eigen interpretaties van klassieke songs en klaagliedjes over de tol van de roem en de verwerpelijke muziekindustrie. Hier en daar steekt in de teksten berusting of zelfs verbittering de kop op. Het nummer Precious Time (Back on Top, 1999) is wat dat betreft illustratief: ‘Precious time is slipping away/But you’re only king for a day/It doesn’t matter to which god you pray/Precious time is slipping away/It doesn’t matter what route you take/Sooner or later the heart’s going to break/No rhyme or reason, no master plan/No Nirvana, no promised land.’ Rusteloze man Afgaande op zijn platen heeft Van Morrison niet gevonden wat hij heeft gezocht. Een verklaring daarvoor is moeilijk te geven, maar het lijkt er sterk op dat zijn karakter hem in de weg zit. Lezen we de biografieën die over de zanger zijn geschreven, dan rijst daaruit het beeld op van een rusteloze, grillige man. Morrison lijkt domweg niet in staat om een definitieve keuze te maken, is eigenlijk ook te sceptisch om zich met hart en ziel aan een bepaalde religie of spirituele overtuiging over te geven. Paul Jones, een christelijke BBC-presentator die in de jaren tachtig enige tijd bevriend was met Morrison, verwoordt het zo: ‘There’s a line in an old blues that says, ‘I’m like a Mississippi bullfrog sitting on a hollow stump/I got so many women I don’t know which way to jump’. I’ve come to think that Van is like that with faith. Just when you think he’s gonna commit himself to something, he buys a book about something else. He’s voracious about acquiring knowledge and spiritual insight, but he doesn’t seem able tot make a commitment.’
Voor muziekliefhebbers is Morrisons eeuwige zoektocht zeker géén ramp. De religieuze queeste van de Ier heeft immers een reeks prachtige platen opgeleverd. En die zijn gelukkig wél blijvend. (News4all) * * *
Meer informatie:
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Het lichtende donker van Nick Cave
De vreedzame God van Sinead O'Connor De heuglijke apocalyps van Saul Williams
Dossier(s): Muziek |
Van Morrison loopt al heel wat jaren mee, maar weet niet van ophouden. In maart verschijnt zijn nieuwe cd, Keep It Simple. Morrisons werk vormt de neerslag van zijn persoonlijke, spirituele zoektocht. Heeft de Ierse zanger gevonden wat hij zocht?
Eindpunt van de tocht is het mythische eiland Avalon, bekend van de legende over koning Arthur en de Heilige Graal. ‘Did you ever hear about Jesus walkin’, Jesus walkin’ down by Avalon?’ zingt Morrison.
de Morrison. In het slotnummer, These Are The Days, refereert Morrison aan Jezus, die hij omschrijft als ‘the one magician, turned the water into wine’.
| < Vorige | Volgende > |
|---|