Terwijl de Keniaanse kerken bekritiseerd worden om hun rol in het post-electorale geweld waaraan het land afgelopen week ten prooi viel, beginnen de verzoeningspogingen. Na een weekeinde van bezinning, bidden de Kenianen voor  terugkeer van de rust.

    - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Hoewel tenminste dertig vrouwen en kinderen afgelopen week het leven verloren toen de kerk waarin zij hun toevlucht zochten tot de grond toe werd afgebrand, zou een groep van negenduizend vluchtelingen in Eldoret opnieuw toevlucht gezocht hebben in een kerk. Sinds de omstreden herverkiezing van president Mwai Kibaki, is Kenia in de greep van geweld tussen de oppositie en vermeende presidentsaanhangers, waaronder veel van diens Kikuyu-stamgenoten. Volgens de Verenigde Naties sloegen al 250 duizend mensen op de vlucht.

Geen keus

"Ze hebben geen keus", zegt hoogleraar sociale geografie Ton Dietz, "net als andere stammen, zijn er onder de getroffen Kikuyu heel veel armen. Terwijl hun gegoede stamgenoten het vliegtuig pakken op het internationale vliegveld van Eldoret, hebben de armen noch het netwerk noch de middelen om te vluchten; zij zoeken hun heil noodgedwongen in lokale politiebureaus en kerken."

Vervoer over de weg is moeilijk: transportprijzen zijn omhoog geschoten en jonge opstandelingen hebben wegversperringen opgericht om vluchtelingen tegen te houden. Veiliger steden als Nakuru of Nairobi zijn slechts in lange beveiligde colonnes bereikbaar.

Koloniale boeren

De vluchtelingen die nu in de Sacred Heart Cathedral van Eldoret schuilen, vertrouwen op de macht van bisschop Cornelius Korir, etnisch verwant aan hun vermeende aanvallers, de Kalenjin.

Sinds de witte koloniale boeren de Rift-vallei verlieten, heeft het gebied veel te lijden gehad van geweld tussen verschillende stammen die het vrijgekomen land claimen, legt de Kenia-kenner uit. Behalve de Kalenjin en de Kikuyu, maken ook Luo's en Luhya's aanspraak op het gebied.

Agressor als bemiddelaar

De tribale achtergrond van de bisschop zou de veiligheid van de vluchtelingen in de katholieke kathedraal inderdaad ten goede kunnen komen, denkt Dietz. Zowel etnisch als politiek nemen de Kalenjin in Kenia een soort tussenpositie in, die ze in het komende onderhandelingsproces tussen de strijdende partijen zeker zullen willen gebruiken om zich op te werpen als mediators.

Sinds de onafhankelijkheid delen de Kalenjin de politieke macht met de Kikuyu van Kibaki. Etnisch zijn ze echter verwant aan de Luo van oppositieleider Odinga, op wie ze tot Dietz verbazing de afgelopen verkiezingen massaal gestemd zouden hebben.

Ook qua welvaartsniveau nemen ze een tussenplaats in. In de Rift-vallei waar ze de meerderheid uitmaken leeft 48 procent van de mensen onder de armoedegrens, in Central Province waar voornamelijk Kikuyu wonen is dat 31 procent en in het door Luo gedomineerde Nyanza is dat 65 procent.  Die getallen zeggen niet zo veel over verstedelijking, zegt Dietz, in heel Kenia zie je kleine arme dorpjes met een paar dure villa's, van welke stam dan ook. 

Daarnaast melden verschillende bronnen dat het geweld lijkt af te nemen. Afgelopen donderdag zou de katholieke president Kibaki tijdens een mis voor de overleden aartsbisschop van Nyeri de kerken opgeroepen hebben zichzelf boven de 'tijdelijke politieke passie' te plaatsen en tolerantie en hereniging te preken. Afgelopen weekend zijn veel diensten opgedragen aan het verwerpen van geweld, bevestigt Dietz, het zou wel eens het begin kunnen zijn van interkerkelijke solidariteit.

Rol etnische kerken

Dat die solidariteit in Kenia geen vanzelfsprekendheid is, blijkt ook uit een verklaring van negentien evangelische pastors in Malindi. Zij bekritiseren de Keniaanse kerken voor het openlijk uiten van hun politieke voorkeur, in plaats van het bevorderen van verzoening.

"De extreme christelijke kerken doen het de laatste jaren goed", zegt Dietz, "daaronder zijn veel etnische kerken, vooral onder de break away churches en de pinkstergemeentes: ze preken in hun stamtaal en weten hun volgelingen op etnische basis te rekruteren. Daarom was de kerk die in brand gestoken werd ook zo'n makkelijk doelwit: er kwamen alleen maar Kikuyu's."

Business 

"Kerken zijn business in Kenia", legt Dietz uit.  "Omdat veel van die kerken via Amerikaanse ontwikkelingsgeld gefinancierd worden, en ze zich allemaal beroepen op de 10 procent-regeling waarbij kerkleden een tiende van hun inkomen aan hun gemeente moeten afstaan, is het voorgangerschap van zo'n kerk een goede manier om rijk te worden."

"Door bijna alle scholen te sponsoren, hebben de kerken bovendien een vaste hand in het onderwijs.  Hun onderlinge concurrentie wakkert fundamentalistische tendensen verder aan. Jongeren zien hun voorgangers rijk worden en weten dat ze extra punten kunnen scoren door duidelijke stellingname."

Gevestigde kerken zwegen

Maar niet alleen de 'nieuwe kerken' worden bekritiseerd. Vrijdag verweet de anglicaanse bisschop James Keneth Ochiel van het diocees Zuid-Nyanza de leiders van de anglicanen, katholieken en protestanten hun stilzwijgen waar zij "de situatie zouden kunnen redden door president Kibaki de waarheid te vertellen."  Wellicht heeft het overbelaste telefoonnetwerk en het gebrek aan elektriciteit na de verkiezingen hun communicatie  gehinderd, suggereerde hij, waardoor ze pas de zaterdag- of zondagmis konden aangrijpen om hun boodschap naar buiten te brengen.

Verzoening

Behalve de missen van afgelopen weekend, hebben diverse religieuze autoriteiten opgeroepen tot verzoening. Ook de paus deed een duit in het zakje. In een brief aan de voorzitter van het Kenya Episcopal Conference pleitte hij voor een onmiddellijk einde aan het geweld en de broederconflicten en riep hij de politieke leiders op het pad van vrede en rechtvaardigheid resoluut te betreden. Zuid-Afrika's verzoener aartsbisschop Desmond Tutu is ingevlogen om tussen de partijen te bemiddelen.

"Ik heb geprobeerd de mensen te vertellen dat er geen verschil is tussen ons", zei Cornelius Korir, bisschop van de vluchtelingenkathedraal in Eldoret, op Christiantoday.com. "Ik ontferm me over alle mensen, ongeacht hun stam. Normaal gesproken leven we samen. Maar dan komt de politiek voorbij en die ruit mensen op." Dietz hoopt dat er meer mensen als hem zullen volgen, vooral Luo-geestelijken die het voor de Kikuyu-slachtoffers op zouden kunnen nemen. (News4all)

Gerelateerd:
Geweld in Kenia is meer dan stammenstrijd (News4all) 

Foto 1: Nairobi Pentecostal Church. Foto: J.L. Velazquez.
Foto 2: VN-personeel in Dadaab laadt hulpgoederen in voor ontheemde Kenianen. Foto:  © UNHCR/A.Wordley