De een noemde het zoet, de ander negatief. Het debat 'De boel bij elkaar houden' in de Rode Hoed gisteravond vroeg om duidelijkheid en zelfreflectie. Willen we echt samenleven, dan moeten we onze basisveronderstellingen opnieuw onderzoeken. 

     - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
 

Mensen in publiek voelden zich misleid: de debattenserie heette 'wat ons bindt', maar het ging toch weer vooral over de verschillen die we zo graag als problemen zien. Nederlanders doen niets liever dan schiften en wijzen, zei een grijzende dame, moesten vroeger communisten, protestanten en NSB'ers het ontgelden, nu zijn het de 'allochtonen'. Velen beschouwen tolerantie als een groot Nederlands goed, maar zijn we wel zo open minded als we zelf denken?

50 Cent

Veelgebruikt voorbeeld om de problemen van de multiculturele samenleving te illustreren: agressieve Marokkaanse jongeren in de Slotervaart. Criminoloog Jan-Dirk de Jong doet er vanaf de jaren negentig onderzoek. Hun grote voorbeeld is niet Allah, zegt hij, maar gangsterrapper 50 Cent. Wat vaak als cultuurprobleem wordt afgeschilderd, is in feite het oude klassenprobleem dat we vroeger met de 'arbeiderswijken' hadden. De straatcultuur en hun omstandigheden nopen de jongeren tot gedrag dat vervolgens door de samenleving als 'typisch Marokkaans' wordt  betiteld. Juist dat stigma bevestigd hun geloof dat ze afgeschreven zijn, en hen niet veel meer rest dan de waardering van hun stoere gangstervrienden. 

Jaren vijftig

Typisch genoeg, constateert De Jong, zijn het alleen de rappers zelf die af en toe zinnige dingen zeggen over het censureren van hun muziek en video’s om kwetsbare jongeren als de afgeschreven Slotervaarders te beschermen. Door de weledelgeleerde heren in tv-debatten die de onderzoeker zag, werd het censureren van gangsterrap bij voorbaat uitgesloten op basis van dooddoeners als 'we willen niet terug naar de jaren vijftig'.

De principiële hooglopende discussie over vrijheid van meningsuiting is niet functioneel, beaamt Gerrit Kronjee, werkzaam bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, “om een oplossing te vinden moeten we een cultuur van samenleven zoeken.” En dat betekent niet altijd krampachtig vasthouden aan je eigen vertrouwde waarden.

Nieuwe verhalen

Willen we zo'n cultuur van samenleven echt waarmaken, denkt Kronjee, dan  moeten we nieuwe verhalen scheppen en aansluiting zoeken bij religieuze en humanistische tradities waarin respect voor het individu voorop staat. Hij ziet daarin een grote rol weggelegd voor ouders en het onderwijs: meer maatschappelijke vorming - vooral in het hoger onderwijs, waar de leiders van morgen klaargestoomd worden. “Uit elk onderzoek blijkt dat de ware opinieleiders dicht bij de mensen staan”, vertelt hij, “het zijn hun bazen, hun chefs en hun coaches op het voetbalveld, niet de mensen op tv.”

Mediaklimaat

De bevindingen corresponderen met het marktonderzoek van Martijn Lammers van Motivaction: terwijl het mediaklimaat sinds de aanslagen van 11 september 2001 steeds verder aanscherpt, wordt de mentaliteit van de mensen op straat de afgelopen jaren juist milder. Als iets of iemand polariseert, stigmatiseert en problematiseert, zijn het de media en de publieke opinieleiders wel, vinden veel bezoekers. “We moeten ons afvragen wie hier moet ophouden met handelend optreden”, suggereert iemand, “als je zag wat die Slotervaartjeugd maandagavond bij Witteman te zeggen had, kunnen ze die problemen zelf wel aan.”

Positieve voorbeelden

Allochtoon talent wordt onvoldoende onderkent, vind ook ex-premier Ruud Lubbers. “We moeten positieve voorbeelden stellen, we moeten af van de dwaze gedachte dat Nederland beter wordt van elke uitzetting”, zegt de worldconnector , “zet vluchtelingen na zes maanden aan de slag, en hou op met die belachelijke regel dat een vluchteling die zich als kennismigrant manifesteert, eerst terug moet naar zijn thuisland om hier aan de slag te mogen. Dat terwijl we zitten te springen om hoogopgeleiden.” Lubbers pleit voor een tegenbeweging waarmee je solidariteit creëert. Hoe komt het dat we ons wel afvragen waarom er geen vrouw om de tafel zit, maar niet waar de allochtonen zijn?

Emancipatiekracht

“Kijk naar de enorme emancipatiekracht die allochtone jongeren tentoonspreiden ten opzichte van hun ongeletterde ouders”, zegt hoogleraar diversiteit en integratie Halleh Ghorashi, “veel van hen tonen een ongekende ambitie. Tegelijkertijd wordt hun zelfbeeld gegijzeld door de samenleving. Die combinatie kan de verkeerde kant omslaan.” Vraag je af wat een deel van hen frustreert die kracht in hun voordeel te laten werken, zegt de hoogleraar, en je vindt aanknopingspunten waar je wat mee kunt.

Leuk, zegt staatssecretaris Aboutaleb, maar het debat is hem wat te zoet vanavond, het laat maar één kant van het verhaal horen. We moeten grenzen stellen, zegt hij, en “de pijn op de agenda zetten”. Van de allochtonen, maar zeker ook van mensen die zich door hen bedreigd voelen, en die hier vanavond niet zijn. Juist partijen als zijn PvdA, die zich inzetten voor een open samenleving waarin ieder een plek heeft, zouden zich voor beide groepen hard moeten maken. 

Reflecteren

Maar wat is een 'open' samenleving, vraagt Ghorashi zich af, “een samenleving waarin je zonder na te denken alles mag zeggen wat je wil, of een samenleving waarin mensen zich vragen stellen in plaats van te denken dat ze alles weten?” Wie zich bedreigd voelt, suggereert zij, doet er misschien beter aan eerst even te vertragen en reflecteren. “Breng het dichtbij”, zegt ze, “beeld je in dat het jouw kind is. Wat doe je dan?” (News4all)