We verslinden films als Lord of the Rings en Harry Potter, sturen kerstkaarten met Middeleeuwse taferelen en wonen de kerstnachtmis het liefst bij in een Middeleeuwse kerk. Onschuldig, of is er meer aan de hand?

   - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Naast de kennelijk onuitroeibare fascinatie door de magische en gewelddadige wereld van de Middeleeuwen, bestaan er ook opvallende overeenkomsten met de huidige politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, schrijft Madeleine Bunting vandaag in de Britse krant The Guardian. Enkele  fragmenten uit het artikel: 

"Mensen spreken over Afrika als een Middeleeuws continent en over de islam als een religie die "in de Middeleeuwen is blijven steken." Middeleeuws is synoniem voor harde, korte levens, barbaarsheid en grof geweld. We voelen ons enerzijds aangetrokken tot deze periode in onze geschiedenis, anderzijds ervaren we die als afstotelijk.

Graaf wat dieper en het wordt duidelijk waarom de Middeleeuwen nog steeds zo actueel zijn. Behalve grote verschillen, zijn er ook grote overeenkomsten tussen het twaalfde-eeuwse Europa en onze tijd. Ten eerste delen we de angst voor een apocalyps: wij worden bedreigd door de klimaatverandering, onze Middeleeuwse medemens was bang voor het einde van de wereld.

Ten tweede delen we de angst voor de islam en heerst onzekerheid over hoe we daarmee moeten omgaan. Moeten we de islam bestrijden (zoals gebeurde tijdens de kruistochten) of proberen de harten van de moslims te winnen? Ten derde zorgde de opkomst van de contant geld-economie voor bezorgdheid. De jacht op winst zorgde voor ongelijkheid en de Middeleeuwers beklaagden zich over de afbraak van gemeenschap en gezin."

Ketters en heksen

Onze Middeleeuwse voorouders reageerden op de onzekerheden in hun leven door anderen te stigmatiseren en vervolgen zegt Bunting, verwijzend naar het boek The Formation of a Persecuting Society (in het Nederlands vertaald als Ketters, heksen en andere zondebokken) van de Britse mediëvist RI Moore. De auteur laat in zijn boek onder meer zien hoe demonisering van joden en de opkomst van een systematisch antisemitisme onderdeel waren van een breder proces waarin ook andere groepen, zoals ketters, homoseksuelen en leprozen, werden betrokken.

De vergelijking tussen de Middeleeuwen en onze huidige tijd, waarin nieuwe groepen als bedreigingen worden afgeschilderd, is dan ook meer dan voer voor historici in studeerkamers, zegt Bunting. Lees hier het volledige artikel in The Guardian.