Idealen. Ze zijn er in soorten en maten. De een wil er goed uit zien. Of een studie doen. De ander gaat in een rubberboot de zee op om te protesteren tegen de walvisjacht.  Of op de bonnefooi naar Afrika om  in een weeshuis gaan werken. Feit is, idealisten willen iets veranderen. Ze beschikken over een kritische houding tegenover de bestaande werkelijkheid. Realisten nemen de werkelijkheid zoals die is. De dingen gaan zoals ze gaan. Soit.

Idealisten worden vaak voor druktemakers en utopisten uitgemaakt. Naïevelingen die denken iets te kunnen veranderen. Dat is ook niet vreemd. Een actieve houding confronteert anderen met het gevoel ook iets te moeten doen. Het maakt onrustig. Maar hoe zou het zijn als er geen idealisten waren? Hebben we idealen eigenlijk nodig?

Idealen zijn richtingwijzers

Ja, vindt Bert Musschenga, hoogleraar Ethiek. Sterker nog, ze zijn zelfs onmisbaar.  Ze geven in de eerste plaats richting en zin aan het mens-zijn. Immers, in je dagelijkse leven moet je continu keuzes maken. Maar vooral bij de grote, evenwichtige keuzes in het leven zijn het de richtingwijzers. Ze heffen ons, zo zegt Musschenga, uit boven de werkelijkheid van onszelf en de werkelijkheid om ons heen.  "Mensen die geen idealen hebben omdat ze te realistisch zijn, of die de confrontatie met het onvolkomen niet aandurven, doen zichzelf te kort." Want het streven naar die idealen, die je uittillen boven het bestaande, geven volgens Musschenga juist voldoening. Het is volgens hem niet alleen belangrijk wat je in je leven bereikt, maar ook wat je poogt te bereiken.

Professor dr. Doret de Ruyter, die al jaren onderzoek doet naar de werking van idealisme, noemt nog een ander belangrijk component. Idealen zijn onmisbaar bij de opvoeding van kinderen. "Zonder de idealen van de ouders, kan het kind niet floreren en kunnen de ouders het kind geen democratisch burgerschap meegeven." 

Om te kunnen floreren moeten mensen "objectieve goederen" vervullen. Die goederen zijn echter algemeen en bevatten verschillende genres. Welk genre voor het kind zal bijdragen aan diens floreren, zo legt De Ruyter uit, kunnen ouders niet bepalen en daarin zullen ze het kind ook vrij moeten laten. Maar binnen de genres kunnen ouders wel de ideale voorbeelden aan hun kinderen meegeven. Een voorbeeld van zo'n objectief goed, noemt ze een relatie. Daarbinnen zijn verschillende genres mogelijk, bijvoorbeeld een monogame relatie, een homoseksuele of heteroseksuele. De aard van het genre is volgens haar niet beter dan het andere, maar de klasse van dat genre weer wel. "Iedereen weet dat een harmonieuze relatie beter is dan een kille, liefdesloze relatie." Dat kunnen ouders aan hun kinderen overdragen.

Kwestie van karakter

Maar is er ook een verklaring voor waarom de een meer bewogen is dan de ander?  "Opvoeding maar ook opleiding speelt de grootste rol," verklaart De Ruyter. Zo schreef ze zelf als basisschoolleerling een brief naar Rockefeller, toenmalig hoofd van de Amerikaanse CIA, vanwege de Chileense politieke kwestie.  "Waarschijnlijk werd dat onderwerp in de klas behandeld." Maar waarom ze in die tijd een handtekeningenactie op touw zette tegen het doodknuppelen van zeehondjes, weet ze niet.

"Het is ook een kwestie van temperament". Idealisten zijn volgens de professor optimisten. "Ze geloven werkelijk dat de wereld te veranderen is." Als je daarbij opgeteld ook nog een extravert type bent, beschik je over de ingrediënten van een idealist. Harde cijfers over deze geboren idealisten zijn er niet.  Aannemelijk is wel dat de omstandigheden waarin een kind zich bevindt, een grote rol spelen. Is een kind bezig met overleven, bijvoorbeeld omdat het wordt mishandeld, dan is de kans groot dat het kind andere idealen nastreeft dan de wereld te verbeteren. Het is dus ook een beetje een kwestie van welgesteldheid.

Berusting

Religie geeft volgens De Ruyter geen extra risico een idealist te worden. "Ik kreeg vanuit mijn gereformeerde opvoeding de bekommering om de wereld met de paplepel ingegoten, maar het is geen garantie voor meer strijdbaarheid." Volgens haar leidt een religieuze achtergrond net zo vaak tot berusting als strijdbaarheid.

Op de kritiek van sceptici dat idealisme voor naïevelingen is weggelegd, werpt De Ruyter tegen: "Natuurlijk word je evenwichtiger naarmate je ouder wordt, maar dat betekent niet dat idealen - en het streven naar bepaalde dingen - als sneeuw voor de zon verdwijnen." (News4all)