Soms wordt aan mij gevraagd of ik ‘evangelisch’ of ‘vrijzinnig’ ben. Het antwoord daarop is niet zo makkelijk te geven. Niet alleen vanwege mijn eigen ‘zoeken’ en bewegen, maar ook vanwege de veelkleurigheid van de genoemde groepen.

De discussie naar aanleiding van het boek van de ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse, maakt een aantal groepen wel duidelijker – zo duidelijk zelfs dat ik ze soms ervaar als twee verschillende werelden, die elkaar niet meer raken.

Tot mijn schrik stuitte ik afgelopen weekend op een vorm van evangelisch geloven waar ik bang van word. Op zaterdagavond praten al meer dan dertig jaar enkele evangelische coryfeeën over actuele zaken in het EO-programma Deze week. Onlangs ging het over Hendrikse. Andries Knevel leidde een gesprek met prof. dr. Willem Ouweneel, drs. Pieter van Kampen en dr. ir. Jan van der Graaf.

De mannen waren het hartelijk eens in hun oordeel over deze man: een ketter! Dat is niet verrassend, we zitten tenslotte bij de EO. Maar schokkend was de sfeer waarin ze met elkaar spraken, met een groot gevoel van superioriteit. Behalve gespreksleider Knevel had geen van hen het boek gelezen, maar het hinderde hen niet in hun oordelen. Een paar citaten wil ik je doorgeven. Wil je het hele gesprek beluisteren, klik dan hier (maar ik weet niet zeker of ik het je wil aanbevelen – je moet een sterke maag hebben).

Willem Ouweneel wist naar aanleiding van de titel van het boek precies waar het over gaat: ‘Dit is het oude gezeur met vrijzinnigen, die gebruiken onze termen, en dan moet je heel lang doordouwen om te weten wat ze dan precies bedoelen. Net als destijds met de opstanding: ze geloofden in een Christus die was opgestaan en dan moest je heel lang doorzaniken en dan bleek dat ze er niet in geloofden’. Einde citaat.

Onze termen, onze woorden? Van wie dan? Hebben de evangelische theologen patent op de woorden ‘geloof’, ‘God’, ’opstanding’? Weten zij alleen wat dat betekenen kan? Ik dacht dat het ‘woorden van God’ waren.

Pieter van Kampen ging nog verder en speelde rechtstreeks op de man. Hij schilderde Hendrikse af als een mediageile man met ‘middelmatig groot ego’ en verweet hem (en ik citeer maar weer): ‘een erg laakbaar gebrek aan integriteit om geld te trekken van een instituut waar je de poten onder probeert vandaan te zagen. Je zou met hem naar het CWI moeten gaan en zeggen: dit is een arbeidsongeschikte predikant, want hij is geestelijk gehandicapt – hij kan niet geloven wat hij verkondigen moet. Dan moet hij misschien asbestplaten gaan verkopen of zo: gewoon een beroerd product met verve aan de man brengen’.

Van Kampen vertelt met tal van mensen te willen praten: zoekers en ongelovigen. Verderop in het gesprek zegt hij dat je in dergelijke gesprekken je gesprekspartner ‘volstrekt serieus moet nemen’ en dat ‘alle vragen in principe toelaatbaar zijn’. Maar met iemand als Hendrikse wil hij beslist niet praten, ‘want voordat je dat doet moet je zo iemand een hand geven en daar voel ik niet voor’. Deze dominee heeft namelijk ongelijk en, zo sprak hij dreigend, ‘daar zal hij achter komen’. Ministers die dergelijke dingen over imams zeggen hebben een probleem.

Misschien denk je dat het excessen zijn – maar dit zijn mannen die vooraanstaande plekken hebben in evangelisch Nederland en de EO geeft ze wekelijks alle ruimte om hun oordelen wereldkundig te maken. Liever had ik het niet gehoord – het maakt me erg verdrietig. Nu ik het toch heb gehoord, vind ik dat het maar bekend moet worden. Trek er je eigen conclusies maar uit.

Boele P. Ytsma is pastor in de Gereformeerde Kerk van Siddeburen (PKN).  Op zijn weblog schreef hij een serie blogs over het boek 'Geloven in een God die niet bestaat' van ds. Klaas Hendrikse.

Bekijk ook het interview met Hendrikse in het programma 'Boeken' van de VPRO.