Bijbelse taal en symbolen komen regelmatig terug in de teksten van muzikanten. Welke rol speelt geloof in hun muziek en leven? News4all gaat in een serie op zoek naar het antwoord op die vraag. Vandaag U2.
Als in 1980 U2’s debuutplaat verschijnt, blijkt zanger Bono gezegend te zijn met een profetische gave: “Ik wil niet arrogant klinken, maar ik heb het gevoel dat we voorbestemd zijn om één van de grote bands te worden. Er is een bepaalde vonk, een bepaalde chemie die bands als The Stones, The Who en The Beatles speciaal maakten, en die vonk is er ook bij U2."
Na de verkoop van meer dan 170 miljoen albums en het winnen van 22 Grammy Awards kan U2 inmiddels met recht één van de grootste rockbands ter wereld genoemd worden. Maar U2 is meer dan een succesvolle rockband. De band wordt niet alleen geroemd vanwege zijn muziek, maar ook als bron van inspiratie voor geloof en rechtvaardigheid.
Boy
Het is 1976 en in de Ierse hoofdstad Dublin richten Larry Mullen jr., Adam Clayton, Paul Hewson (Bono) en Dave Evans (The Edge) een rockgroep op die zichzelf een paar jaar later U2 doopt. In oktober 1980 ligt het debuutalbum Boy in de winkel. De plaat bulkt van de energie en wordt door pers en publiek juichend ontvangen.
De nummers op Boy behandelen grote thema’s als adolescentie en de dood. Maar ook sporen van Bono’s geloof zijn hoorbaar in het nummer I Will Follow. De zanger groeit op als zoon van een katholieke vader en een protestantse moeder. In zijn jonge jaren bezoekt hij met regelmaat de kerk van zijn vriend Guggi. Het is een protestantse gemeente met een sterke charismatische inslag. “Ook al moesten we vaak lachen om wat er allemaal gebeurde, we werden er wel ingedompeld in de bijbelse boodschap” zegt Bono later.
Radicaal
Ook U2’s tweede plaat, October, bevat veel verwijzingen naar het christelijke geloof. Mullen, The Edge en Bono hebben zich aangesloten bij de Shalom Fellowship, een christelijke gemeenschap in Dublin. De leden van de gemeente proberen te leven als de eerste apostelen uit het bijbelboek Handelingen. Geld en bezittingen worden er gedeeld en de bijbeluitleg is radicaal. Zelfs zo radicaal dat een lid van de community meent een profetie van God te hebben ontvangen dat de band moet stoppen. De leefstijl van een christen en die van een rockmuzikant zouden niet samen kunnen gaan.
De profetie heeft veel impact op gitarist The Edge: ”Tijdens de opnames van October hadden we het heel zwaar, ik vroeg me echt af of ik wel in de band kon blijven…We moesten twee zaken bij elkaar houden die elkaar leken tegen te spreken. We hebben de tegenstelling eigenlijk nooit helemaal weten op te lossen”.
Vraagtekens
Op October klinken dan ook behoorlijk wat religieuze invloeden door in nummers als With a Shout (Jerusalem), Gloria en Rejoice. De plaat wordt door de Britse pers zelfs als ‘christelijk’ betiteld. Ondanks de vraagtekens die de Shalom Fellowship zet bij U2’s missie, is voor Bono het combineren van religieuze teksten met rockmuziek dé manier om tegen de stroom in te gaan: "Je zit in een rockband, dus waar mag je het niet over hebben? God? Nou, dat doe ik dus wel! ‘Ja maar, je moet schrijven over sex en drugs’. Nou dat doe ik dus niet!”
Na veel gepieker besluiten de bandleden om de geloofsgemeenschap te verlaten en verder aan de carrière van U2 te bouwen. Het is vooral de eis om ‘de wereld’ achter zich te laten die Bono uiteindelijk doet besluiten die stap te zetten. Want juist in die ‘wereld’ ziet hij een taak voor zichzelf weggelegd.
Tv-dominees
Tijdens tournees wordt de band geconfronteerd met op geld beluste Amerikaanse tv-dominees. Daardoor distantieren de bandleden zich nog verder van georganiseerde religie. Het laatste wat ze willen, is met deze stromingen geïdentificeerd worden. Maar Amerika geeft Bono ook een nieuwe inspiratiebron: Martin Luther King, de zwarte dominee die zijn inzet voor mensenrechtenbeweging met de dood moest bekopen. “De biografie van dr. King heeft mijn leven echt veranderd. De zwarte kerk in Amerika heeft wel de bekende boodschap maar voegt daar het gevecht voor gelijkheid aan toe.”
Vanaf War begint ook Bono zijn spirituele zoektochten met bevlogen sociale betrokkenheid te combineren. War bevat met Sunday, Bloody Sunday, over de schietpartij in Derry 1972, en New Year’s Day, over de onderdrukking in Polen, twee enorme hits en sluit af met een bewerking van de bijbelse psalm (40).
Joshua Tree
In de tweede helft van de jaren tachtig komt de band definitief op de kaart te staan, na het uitbrengen van de klassieker The Joshua Tree. Hitsingle I still haven’t found what I’m looking for is een pure gospelsong en misschien wel één van de mooiste geloofsbekentenissen in de popmuziek: ‘You broke the bonds, and you loosened the chains, carried the cross, of all my shame, you know I believe it.’
In het nummer geeft Bono aan dat hij nog steeds geloof heeft in een ‘Kingdom come, when all the colors will bleed into one’. In een later interview zal Bono zijn beeld over dit hemelse koninkrijk verder nuanceren: "Ik geloof niet zozeer in het idee van de hemelse beloning als je sterft. Mijn favoriete zin uit het Onze vader is ‘Uw Koninkrijk kome, zowel in de hemel alsook op aarde’. Dat is wat ik wil en ik wil het nu: hemel op aarde.”
Kritisch
De nummers op The Joshua Tree hebben opnieuw een maatschappijkritische toon. Ze gaan over de mijnwerkersstaking in Engeland (Red Hill Mining Town), de Amerikaanse buitenlandpolitiek in El Savador (Bullet the Blue Sky) en de dictatuur in Argentinië (Mothers of the Disappeared).
Het is de combinatie van geloof en sociale betrokkenheid, van woord en daad, die typerend zal blijven tijdens U2’s gehele carrière. Voor Bono is het dan ook onmogelijk deze twee van elkaar te scheiden: "Geloof in Jezus Christus dat niet gerelateerd is aan sociale onrechtvaardigheid, dat niet gerelateerd is aan de armen, stelt volgens mij niets voor.”
Na de wat lauw ontvangen concertregistratie van Rattle en Hum, gooit de band in 1991 het roer om en verrast vriend en vijand met het album Achtung Baby en de aansluitende ZooTV tour. De shows zijn een reusachtig multimedia-spektakel met rondzwevende Trabanten en tientallen videoschermen met flikkerende teksten als ‘Enjoy the Surface’, ‘Believe Everything’, ‘Watch More TV’ en ‘Guilt is not of God’.
Gecombineerd met meer op elektronica leunende muziek, blijkt U2 klaargestoomd voor het aankomende decennium. Tijdens de optredens verkleed Bono zich onder andere als de duivel MacPhisto, een personage gebaseerd op Fausts Mephistophiles en de Screwtape Letters van de Brits-Ierse schrijver C.S. Lewis.
Humor
Tijdens de ZOO-TV show in Sydney oreert Macphisto: “People of Europe—when I came among you, you were squabbling like children. Now you're all hooked up to one cable, as close together as stations on a dial. People of the former Soviet Union—I gave you capitalism, so now you can all dream of being as wealthy and glamorous as me.”
Volgens The Edge gaven de ZooTV shows en personages als MacPhisto de band de mogelijkheid om hun kritische kijk op de Westerse cultuur met humor onder de aandacht te brengen. Bono zou later verklaren dat het nodig was om een andere gedaante aan te nemen om het publiek tijdens de jaren negentig nog te kunnen raken.
Maar onder de oppervlakte van bombast, verkleedpartijen, glitter en glamour hebben zijn teksten een onverminderde spirituele lading. Zo wordt in Until The End Of The World het verraad van Jezus vanuit het oogpunt van Judas bezongen en gaat Bono in Mofo op zoek naar “the baby Jesus, under the trash”.
Ondanks alle show en uiterlijk vertoon blijft in U2’s muziek de zoektocht naar de essentie van het bestaan aanwezig.
Maskers
Als U2 in 2000 All That You Can’t Leave Behind uitbrengt, blijkt de groep haar maskers te hebben afgeworpen en te zijn teruggekeerd naar het oude imago en geluid. Op de hoes van de plaat wordt verwezen naar Jeremia 33:3 (‘Roep mij aan, en ik zal je antwoorden…’) en nummers als Beautiful Day en Walk On zitten opnieuw vol met bijbelse verwijzingen.
Vooral Bono’s kijk op genade in Grace is boeiend: “Grace, it’s a name of a girl, it’s also a thought changed the world, she travels outside of karma”. Bono zegt later over het nummer: “Voor mij staat het vast dat karma de kern van het universum uitmaakt. En dan komt er dit idee langs –genade – en dat zet het hele ‘wat je zaait, zul je oogsten’-gedoe op z’n kop. Genade tart de rede en logica. Of zo je wilt: liefde doorkruist de gevolgen van je daden, maakt ze ongedaan – wat in mijn geval beslist goed nieuws is, omdat ik een hoop stomme dingen heb gedaan”.
Tijdens de opnames voor het laatste studioalbum How to Dismantle an Atomic Bomb is Bono vaak in de weer om aandacht te vragen voor de armoede in de wereld. Sinds zijn betrokkenheid bij het Live Aid-project
in de jaren tachtig, heeft hij zich constant ingezet voor de problematiek in Afrika en voor organisaties als Amnesty International.
Armoede
In januari 2002 richt hij samen met de initiatiefnemers van de Jubilee 2000 campagne de organisatie DATA (Debt, AIDS, Trade in Africa) op. Als woordvoerder voor DATA spreekt Bono in 2006 op het National Prayer Breakfast in Washington voor onder andere president George W. Bush. In zijn toespraak brengt hij de wanhopige toestand van de armen opnieuw onder de aandacht.
Bono onderstreept in zijn speech dat christenen, joden en moslims zich moeten verenigen in hun plicht om te zorgen voor de weduwen, de armen en de vreemden. “Er zijn 2.103 bijbelteksten die gaan over de armen, terwijl Jezus slechts éénmaal spreekt over veroordeling, maar dat lijkt de kerk te zijn vergeten…”
U2-Kerkdiensten
Wat in de kerk niet onopgemerkt is gebleven, is het verband tussen Bono’s geloof en de muziek van U2. Kerken in de Verenigde Staten, maar ook in Nederland, hebben het initiatief genomen om diensten te organiseren rondom de songs van U2. Onder de naam U2Charist werkt dominee Paige Blair samen met plaatselijke kerken om erediensten te houden waarin nummers als Pride, 40 en Yahweh centraal staan. In Nederland bestaat ook veel belangstelling voor de door ds. Jan Andries de Boer georganiseerde U2-kerkdiensten.
Zwarte kerk
Vraag is of Bono zich nog thuis zou voelen binnen de kerkmuren. Aan journalist Jann Wenner gaf hij te kennen: “Ik ben wel gelovig, maar vind het moeilijk in de buurt van andere gelovigen te zijn. Ze maken me nerveus, ik blijf er op mijn hoede. Behalve in de zwarte kerk, daar voel ik me ontspannen. Ik kan er mijn kinderen naar toe nemen en er wordt gezongen en gedanst.”
De zanger ziet het als zijn verantwoordelijkheid om zijn religieuze overtuigingen, net als Martin Luther King, in te zetten voor rechtvaardigheid en vrede. In 2005 zocht hij veel geloofsgemeenschappen op om hen op te roepen iets aan de AIDS-problematiek te doen. Tot zijn verbazing reageerden veel kerken positief en, belangrijker, actief. Bono gaf later lachend toe: “Ik kon het niet geloven, ik was bijna teleurgesteld, want ik hou er wel van een beetje af te geven op de kerken."
Wereld
Wat er met U2 gebeurd zou zijn als de bandleden naar de profetie uit de Shalom Fellowship hadden geluisterd, zullen we nooit weten. Maar ‘de wereld’ was voor de band te belangrijk om zomaar links te laten liggen. Een wereld vol tegenstellingen, waar rijkdom en decadentie haaks staan op armoede en onrechtvaardigheid. Juist in deze wereld kozen ze ervoor om zich in te zetten en een verschil te maken. (News4all)
Bijbelse taal en symbolen komen regelmatig terug in de teksten van muzikanten. Welke rol speelt geloof in hun muziek en leven? News4all gaat in een serie op zoek naar het antwoord op die vraag. Vandaag U2. 
