Bijbelvertalen is geen evangelisatie- werk maar mensenrechten- activisme, vindt Bram van Grootheest, sinds kort directeur van Wycliffe Bijbelvertalers. Hij wil onrechtvaardigheid tegengaan door alfabetiseringswerk.

Veel mensen denken bij Wycliffe alleen aan bijbelvertaalwerk, maar er is meer: taalonderzoek, alfabetiseringswerk en het leren omgaan met geschreven taal, zegt Van Grootheest. Twaalf jaar lang woonde en werkte hij in Laos, eerst voor de vluchtelingenorganisatie ZOA en later voor het Christian Reformed World Relief Committee (CRWRC).

“Ik ben zelf geen vertaler. Maar er zijn veel overeenkomsten tussen de doelstellingen van Wycliffe en de organisaties waar ik eerder voor heb gewerkt. Taal stond centraal tijdens mijn werk in Laos, het alfabetiseren van minderheden is essentieel voor hun ontwikkeling.”

Aanvoelen

Voor ontwikkelingswerkers is het volgens Van Grootheest dan ook essentieel om de taal van de bevolking te beheersen. “In mijn team moest iedereen Laotiaans kunnen spreken, zodat we in vergaderingen niet met tolken hoefden te werken. Tolken vatten vaak samen wat er gezegd wordt en dan mis je heel veel. Mensen die de lokale taal niet spreken, kunnen daardoor ook de problemen van de lokale bevolking niet goed aanvoelen. Een woord is vaak meer dan een woord, er zit een heel wereldbeeld achter. Zeker bij indirect sprekende Aziaten.” Wycliffe heeft veel antropologen in dienst om vast te leggen en te onderzoeken wat er werkelijk omgaat in een cultuur.

Alfabetiseringswerk

In het verleden werd de belangrijkste partnerorganisatie van Wycliffe, SIL (het Amerikaanse Summer Institute of Linguistics) nog wel eens bekritiseerd om haar werkwijze. Door de bekeringsdrift van de organisatie zouden inheemse culturen verwoest worden. Die beschuldiging is volgens Van Grootheest ontrecht: “Unesco, de VN-organisatie die gespecialiseerd is in het behoud van culturen, is positief over de werkzaamheden van SIL. Zowel op het gebied van antropologisch onderzoek, als op het gebied van onderwijs in de moedertaal. SIL heeft dezelfde doelstellingen als Wycliffe, maar niet in elk land waar de organisatie werkt, worden bijbels vertaald. Alfabetiseringswerk is vaak de belangrijkste opdracht, bij Wycliffe is dat niet anders.”

Dogma’s

Van Grootheest zegt het van belang te vinden culturele verschillen te respecteren. “Ik geloof zelf dat we een zegen moeten zijn voor de mensen en dus niet de culturele verschillen moeten vergroten. Je mag wel je eigen normen hooghouden, maar religieuze dogma’s verkondigen is een taak van de kerken. Overigens leidt verkondiging van dogma’s zonder kennis van de lokale cultuur tot een botsing, dit geldt voor alle religies. Dat beseffen wij in het Westen steeds beter.”

Televisie

Bedreiging van inheemse culturen ziet Van Grootheest uit een heel andere hoek komen: “In Laos heb ik zelf de grootste cultuurverandering gezien door de opkomst van de televisie. Zodra er ergens elektriciteit was, kwamen direct de televisie- en kabelmaatschappijen. Ze gaven de bevolking de mogelijkheid om voor een  euro per maand Thaise televisie te ontvangen. Mensen vinden het leuk, maar het brengt ook een enorme verandering in hun cultuur teweeg. Vooral kinderen worden er sterk door beïnvloed, gaan zich anders kleden en nemen vaak Thaise zangers en filmsterren als hun voorbeelden. Ze kunnen steeds minder waardering opbrengen voor de muziek uit hun eigen cultuur en ook Thaise woorden worden steeds belangrijker in het taalgebruik van de Laotiaanse jongeren”.

Eigenwaarde

Het investeren in het op schrift zetten van kleine talen, die daarvoor alleen als spreektaal werden gebruikt, draagt volgens van Grootheest juist bij aan de cultivering van de oorspronkelijke cultuur: “Dat is goed voor de eigenwaarde van een bevolkingsgroep. Vaak worden kleine bevolkingsgroepen onder de voet gelopen door globalisering. En door nationalisering, wat eigenlijk een vorm van globalisering in het klein is. Van zo’n lokaal volk blijft dan maar weinig over.”

Van Grootheest illustreert het met een voorbeeld uit Laos. “Daar zag je bijvoorbeeld hoe de bewoners uit het laagland hun manier van landbouw bedrijven aan de hooglanders probeerden op te leggen en het daarbij presenteerde als de enige juiste manier. Ze hielden daarin totaal geen rekening met de minderheidsstammen en hun gewoonten. Maar als mensen uit deze minderheidsgroepen hun eigen taal mogen en kunnen lezen, kunnen horen over hun eigen cultuur en daar over na gaan denken, heeft dat een enorme invloed op hun zelfwaardering. Ze worden daardoor veel weerbaarder voor de negatieve effecten van de globalisering.”

Millenniumdoelen 

Door zich te richten op de taal van een bevolkingsgroep hoopt Wycliffe ook een grote bijdrage te kunnen leveren aan het behalen van de door VN-lidstaten opgestelde Millenniumdoelstellingen, zegt hij. “Bij de Millenniumdoelen speelt taal ook een essentiële rol. Als wij in staat zijn om een goed alfabetiseringsproject te doen, werken we mee aan het verbeteren van de rechten van de mens, zoals het recht op onderwijs of het recht op gezondheidszorg. Je kunt wel een voorlichtingscampagne voeren in de nationale taal, maar dan bereik je maar een beperkt deel van de bevolking. Recht op informatie is ook een mensenrecht en alfabetisering draagt daaraan bij.”  (News4all)